تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com

معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com
هرانسانی آفریده اندیشه های روزانه خویش است. اگرانسان میخواهددگرگونی در زندگیش روی دهد، باید از دل و جان آغازکند 
قالب وبلاگ
چوب وسیله ای برای هنرنمایی افرادی است که به دنبال کنده کاری هستند و از جمله هنرهایی به حساب می آید که کمتر کسی می تواند به آن مشغول شود زیرا این رشته نیاز به اعصاب و دقت بالایی دارد.

چینی ها از سالیان سال پیش هنرهای چوبی خود را به دنبا عرضه کرده اند و در این رشته به مهارت خاصی رسیده اند به طوری که چینی ها باستانی را می توان بزرگترین کنده کاران دنیا معرفی کرد. آن ها می توانند تکه چوب های ساده را به هنرهای باورنکردنی تبدیل کنند. 

"ژنگ چون هوای" هنرمند چینی است که توانسته باردیگر هنر باستانی چین را به دنیا نشان دهد. این هنرمند دست به کاری زده است که شاید هیچ انسانی به دنبال آن نرود زیرا انجام آن نیاز به دقت و البته حوصله بسیاری دارد. 
این مرد در طی 4 سال گذشته تمام زندگی خود را صرف یک کنده کاری بی نظیر کرده است. او روی یک تنه درخت 12 متری یکی از نقاشی های باستانی و معروف چین باستان را با کامل ترین جزئیات پیدا کرده است و برای ساختن هر بخش آن ماه ها زمان گذاشته است. 


کنده‌کاری چوبی استثنایی و فوق العاده زیبا + تصاویر

این چوب طولی 12 متری، ارتفاعی 3 متری و قطری دو متری دارد. همه آن هایی که برای اولین بار با این تنه درخت روبرو می شوند بدون شک از تعجب دهانشان باز می ماند و عده ای نیز این اثر را کار ربات یا ماشین های صنعتی می دانند.

کنده‌کاری چوبی استثنایی و فوق العاده زیبا + تصاویر

کنده‌کاری چوبی استثنایی و فوق العاده زیبا + تصاویر 

کنده‌کاری چوبی استثنایی و فوق العاده زیبا + تصاویر





[ شنبه 5 بهمن 1392 ] [ 03:33 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
کاشی سازی (Tile Making)
www.cafedexign.com
کاشی سازی یکی از اصلی ترین صنایع دستی اصفهان است.در این هنر اصالت طرحها و نقشهای قدیمی به خوبی حفظ شده است و حتی امروز هم خواستاران بسیاری دارد. کاشی بطور کلی عبارت است از خشت رسی که با بکارگیری لعاب دوبار پخته میشود. در ابتدا بدنه آن در دمایی میان 800 الی 900 درجه و سپس لعابش در دمایی بین 950 الی 1000 درجه سانتیگراد پخته میشود. تزئینات کاشی معمولا در دو روش کاشی هفت رنگ و کاشی معرق دیده میشود. کاشی معرق، عبارت است از کنار هم چیدن کاشیهای تراشیده شده در حکم اجزای یک طرح در کنار یکدیگر، آنچنان که با بومی از یک لایه انتقال طرح بر روی خشتهای ساده کاشی و سپس رنگ آمیزی آنها به وسیله لعابهای رنگی و پخت این لعابها در کوره است. صنعتگران کاشی ساز طرحهای مورد نظر را به طراحان سفارش میدهند و سپس آنرا روی کاشی پیاده میکنند. در مورد کاشی معرق قسمت مورد نظر از طرح را که بر روی کاغذ ترسیم شده است روی سطح خشت لعابدار کاشی با رنگ مورد نظر میچسبانند و بعد از آن به کمک تیشه که در انواع مختلف است قطعه کاشی مورد نظر را شکل داده و به فرم دلخواه میتراشند. سپس تمامی قطعات تراشیده شده سوهان زده میشود تا کاملا در کنار ه جفت شوند.
قطعات را به طوریکه سطح لعابدار آن بر روی زمین باشد در کنار هم میچینند تا طرح تکمیل گردد. در پایان یک لایه دوغاب گچ به صورت بوم (زمینه) در پشت کار میریزند تا یک تکه کاشی با طرح مورد نظر به دست آید که آماده نصب در محل مورد نظر است. در مورد کاشی هفت رنگ روی خطوط طرح مورد نظر که بر روی کاغذ ترسیم شده سوزن فرو میکنند که بعد از اینکه کل یک طرح به این روش کار شد با ریختن گرد ذغال روی منفذهای ایجاد شده شکل و طرح مورد نظر را بر روی خشتهای کاشی انتقال میدهند. پس از آن طرح را بر حسب ذوق و سلیقه رنگ آمیزی کرده و جهت پخت داخل کوره میگذارند. از این به بعد محصول آماده عرضه با بازار خواهد بود. نکته مهم در رابطه با کیفیت کاشی نداشتن آلوئک در سطح لعاب و لکه در لعاب کاشی و همچنین حفظ شکل خشتهای کاشی در هنگام پخت است.





نمونه ای از کاشی معرق



نمونه ای از کاشیهای هفت رنگ



طبقه بندی: هنر کاشیکاری،  صنایع دستی، 
[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 11:33 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
عبابافی (Cloak Weaving)

قدیمی ترین اثر و رد پا از پارچه دستباف در ایران متعلق به 4000 سال پ.م در شوش است.
از جمله دست بافتهای سنتی ایران عبا است که از دیر زمان در مناطقی چون بوشهر، کوهپایه اصفهان و نائین تولید میشده است. در حال حاضر نیز بافت معروفترین و مرغوبترین عباهای پشمین در محمدیه محله تاریخی شهر کن نائین واقع در 150 کیلومتری شهر اصفهان انجام میگیرد. این رشته صنایع دستی با حفظ شیوه های سنتی و با استفاده از مواد اولیه طبیعی به عنوان ممر اصلی در معاش اهالی محمدیه در طول سده های اخیر مطرح بوده است.
پشم گوسفند یا کرک شتر مواد اصلی تهیه عبا است. دستگاه عبابافی از جنس چوب است، به دلیل بافت ساده و یکرنگ و نیز عدم ایجاد نقش تنها دو عدد ورد دارد که برای ایجاد دهانه کار و عبور ماکو از تارهای زیر و رو مورد استفاده قرار میگیرد.
پس از چله کشی پود گذاری انجام گرفته و پس از آن عمل دفتین زدن صودت میگیرد در مرحله آخر پس از بافت عملیات پرداخت انجام میشود که طی مراحلی سطح عبا نرم و یکنواخت میگردد. در این مرحله پارچه را از نورد باز کرده و با محلول مرکب از آب، برگ سائیده حنا و مقدار کمی صابون به وسیله گلوله ای از سنگ یشم بر سطح آن میکشند. در آخر کناره های کار را به وسیله قیچی صاف میکنند.
از جمله قسمتهای مهم دستگاه عبابافی میتوان نوردهای جلو و عقب، دفتین، ماسوره و نشیمنگاه را نام برد و از ابزار مورد مصرف در پرداخت عبا سوزن پرداخت، تیغ عبا تراشی، سنگ یشم و اتوی ذغالی است.





طبقه بندی: صنایع دستی، 
[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 11:21 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
سوخت:

هنر سوخت از زمان صفویه در ایران وجود داشته است. در آن دوران این هنر روی جلد قرآن و کتابهای نفیس خطی کار میشد. در فاصله انقراض سلسله صفویه تا دوره قاجاریه این هنر به بوته فراموشی سپرده شد.
وجه تسمیه هنر سوخت را به دو دلیل دانسته اند اول کاربرد رنگهای سوخته یعنی رنگهای غیر شفاف و پخته در هنر سوخت چرم بر خلاف هنر مینیاتور و نقاشی ایرانی، این امر از مبانی و اصول هنر سوخت چرم است.
دوم به دلیل ایجاد نقوش برجسته بر روی قطعات چرم تیماج که به دو روش ضربی و یا توسط ابزارهای گداخته میباشد. از آنجا که معمولا کتب، واجد نسخه های متعددی هستند، مگر در موارد استثنائی امکان جلدسازی به شیوه سوخت چرم با ابزارهای گداخته و همچنین خلق آثار پرکار روی آن معمول نبوده و به همین علت جلدسازان بیشتر با تهیه مهرهای فلزی نقش برجسته مختلف جلدها را به روش ضربی آماده میکردند.
هنر سوخت احتیاج به تسلط و مهارت در چندین رشته متفاوت دارد از جمله صحافی و کاغذسازی،چرم سازی، رنگرزی، طلاکوبی، خطاطی، تذهیب، تشعیر و مینیاتور که تسلط به هر یک از آنها نیازمند تجارب متفاوت و گوناگون است. یک تابلوی سوخت مجموعه هنرهای اصیل ایرانی به همراه ترکیبی از چند صنعت میباشد و عبارت است از برش چرم نازک پوست گوسفند و به کار بردن آن برای پیاده کردن نقوش و تصاویر و طراحی ختائی در حواشی صور و سپس طلا پوش کردن و صحافی و تشعیر و تذهیب آن، به نحوی که یک تابلوی مینیاتور بوسیله الصاق قطعات چرمهای بریده شده شکل میگیرد و در چهار طرف آن اشعاری با همان چرمها البته به رنگ سیاه و سفید که به شکل حروف درآمده، سطربندی شده و با هم پیوند میخورد.
کیفیت یک اثر سوخت به کاربرد مواد اصیل و طبیعی در رنگها، استفاده از طلای خالص و پرورده شده و نیز استفاده از چرمهای مرغوب و درست دباغی شده در آن میباشد. همچنین زیبایی و اصالت طرح مورد استفاده نکته حائز اهمیت دیگری در این زمینه میباشد.
استفاده وسیع از چرم بین اقوام مختلف به دلیل سهل‌الوصول بودن آن در کنار امور دامداری و با توجه به قابلیت‌های ویژه، استحکام و دوام آن همواره معمول بوده است و کاربرد وسیع آن را می‌توان در ساخت انواع تجهیزات نظامی نظیر پوشاک جنگی، پای‌افزارها، زین و یراق آلات مرکب، سپر و کمربند و نیز ظروف آب، طومارها، جلد کتب نفیس، روکش صندلیها و جعبه‌های مختلف و ... در اغلب مقاطع تاریخی مشاهده کرد.
بدیهی است کاربرد وسیع چرم یکی از اصلی‌ترین علل بهره‌گیری از آن در خلق آثار هنری در دستان هنرمندان از جمله نقاشان، صحافان، خطاطان و تولیدکنندگان صنایع دستی بوده و هست. از جمله هنرهایی که چرم کاربرد وسیع و موفقی در آن داشته می‌توان به هنر جلدسازی کتب اشاره کرد که گفته می‌شود در دستان هنرمندان خوش‌ذوق ایرانی به اوج شکوفایی خود رسیده است.‌

برگزیده آثار مینیاتور"تذهیب و سوخت و معرق استاد علی اسفرجانی



[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 11:19 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
سفالگری:                                 www.cafedexign.com     

بی شک یکی از قدیمی ترین هنرها و صنایع بشری، سفالگری است که در مواردی حتی به اعتبار کشف نمونه هایی از آن قدمت و پیشینه تمدنی را هم تعیین کرده اند. اولین نمونه های سفالی مربوط به 8000 سال قبل از میلاد مسیح است. که بدون استفاده از چرخ ساخته شده است و در کنار آتش و بدون کوره پخت میشده است.
در بسیاری از موارد انسان اولیه به تقلید از سبدهایی که با استفاده از ترکه نازک درختان بافته میشده است سفالینه ها را میساخت و در برخی موارد از سبدها به عنوان قالب استفاده میکردند.
در 3500 قبل از میلاد چرخ سفالگری ساده ای اختراع میشود که موجب تحولی شگرف در هنر سفال میگردد. پس از آن انواع تکنیکهای تزیین و رویه آرایی مثل نقاشی، حکاکی و برجسته کاری روی سفال به وجود می آید.پس از کشف چرخ پیدایش و کاربرد لعاب مهمترین تحول در زمینه سفالگری محسوب میشود.
ماده اولیه کار سفالگری گل است که از ترکیب انواع خاکها با آب به دست می آید. خاکهای مورد مصرف به دو دسته کلی تقسیم میگردند: اولیه مثل کائولین، خاک سفید و خاک استون ور که برای ساخت سرامیک بکار میروند و خاکهای ثانویه مثل رس که برای ساخت سفال بکار میرود.
محصولات سفال و سرامیک بطور معمول به روشهای مختلف ساخته میشوند که عبارتند از : الف: روش فشاری ب: روش ورقه ای ج: روش لوله ای د: روش چرخکاری ه: روش دوغابی (قالبی)
که روشهای فشاری، ورقه ای و لوله ای بیشتر با مهارت دستان هنرمند و استفاده از قوه ذوق و خلاقیت وی شکل میگیرد. روش چرخکاری همراه با استفاده از چرخ سفالگری میباشد. در روش دوغابی که برای تهیه سرامیک بکار میرود دوغاب تهیه شده در قالبهایی از جنس گچ ریخته و بدینوسیله به آن شکل میدهند.
پس از اجرا سفال و سرامیک خام را در کوره با دمای 950 الی 1000 درجه سانتیگراد میپزند. فرآورده حاصل را بیسکوئیت مینامند که برای مراحل لعاب دادن و انواع رویه آراییها استفاده میشود.

سفال گری

سفال گری

سفال گری  

 
سُفالگری ساختن ظروف با گل است و به ظرف ساخته شده از این طریق سفال می‌گویند. از مشهورترین سفالینه‌ها می‌توان به کوزه و پیاله سفالین اشاره کرد. قبل از رواج شیشه سفالینه‌ها رایج‌ترین مظروفات بشر بودند. مرغوب‌ترین خاک در صنعت سفالگری خاک رس می‌باشد که بدلیل وجود مقادیر بالای آهن در آن، به رنگ سرخ است. سفالگری از نخستین صنایع بشر می‌باشد.
سفال



طبقه بندی: صنایع دستی، 
[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 10:44 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
خاتم
خاتم هنر آراستن سطح اشیا با مثلثهای کوچکی است که طرحهای گوناگون آن همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است. این شکلهای هندسی را با قرار دادن مثلثهایی کوچک در کنار هم نقشبندی میکنند. میتوان گفت کار خاتم نقشه های هندسی تشکیل شده از مثلثهای متساوی الاضلاع است که از عاج، استخوان، چوب و مفتول برنج ساخته شده و معمولاً به ضخامت دو میلیمتر در سطح اشیا چسبانده میشوند. این مثلثها هرچه ظریفتر و طرحها و اشکال هرچه منظم تر باشند خاتم مرغوبتر خواهد بود.
از دلایل مرغوبیت و ارزشمند بودن یک کار خاتم بالا بودن کیفیت مواد اولیه به کار رفته در آن است. موادی که خاتم سازان برای تهیه محصولات خود از آنها استفاده میکنند بسیار متنوع هستند. این مواد عبارتند از : چوبهای گوناگون مانند: فوفل، آبنوس، نارنج و عناب. استخوانهای مختلف مانند: استخوان شتر، گاو، اسب و همچنین عاج، صدف و مفتولهای مسی و برنجی در برخی موارد نیز طلا و نقره برای ساختن خاتم به کار رفته. این مواد اولیه را به صورت منشورهایی به ابعاد یک تا دو میلیمتر بریده و با پهلوی هم چیدن آنها طرحهای مختلف خاتم را به وجود می آورند.
در ابتدا کار خاتم با استفاده از مثلثهای بسیار بزرگ که پهلوی هم قرار میدادند تهیه میشد ولی به تدریج با پیشرفت ذوق و مهارت هنرمندان ابعاد مثلثها ریزتر و کوچکتر شد. به هر حال هنر خاتم سازی از زمان پیدایش تاکنون تحولات بسیاری داشته است در اصفهان علاوه بر اشیا تمام خاتم که میسازند قسمتی از مصنوعات خاتم را با نقره و مینا سازی توام کرده اند. مثلا جعبه های خاتمی که رویه آنرا نقاشی مینیاتور کرده از جمله تولیدات انحصاری اصفهان است.






Inlaid Working

The inlaid Work is the art of decorating the surfaces with small triangles in regular geometrical shapes.These geometrical shapes are formed by placing small triangles side by side. The inlaid Work is formed by parallelogram triangles made of ivory, bone, wood, and round wires (brass wires) with a thickness of 2 mm glued on surfaces.
The more these triangles are fine and the more the designs and shapes are regular the more the inlaid Work is of high quality. The value and quality of the inlaid Work is directly related to the quality of the raw materials. The materials employed by the artists are very diverse. These materials are different types of wood such as rose wood, ebony, orange wood, and jujube. Bones of different animals such as camel, cow, and horse as well as ivory and shell; copper and round wires are also used. In some cases gold and silver are employed for making inlaid. These raw materials are cut in the shape of prisms in two to three mm and put side by side to produce different inlaid designs.
In the beginning very large triangles were put side by side, but gradually the size of the triangles became smaller and smaller as the artists’ talent and skill improved. However, the art of inlaid Working has undergone great changes since its creation. In addition to making complete inlaid items, the craftsmen in Esfahan also combine silver and enamelwork in their inlaid Work. For example, inlaid boxes with miniature paintings are of the exclusive Esfahan inlaid product
s



طبقه بندی: خاتم سازی،  صنایع دستی، 
[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 10:40 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]

صنعت خاتم‌سازی از هنرهای ظریفه‌ای است که سابقه و ریشه‌ای بسیار کهن دارد.این هنر نیز مانند سایر هنرها و صنایع دستی ایران،نمونه زیبا و پرارزشی از ذوق وهنر مردم سرزمین ایران است.

تاریخچهٔ خاتم‌کاری

درباره مخترع و مبتکر خاتم بین خاتم‌سازان و هنرمندان روایات گوناگونی وجود دارد ولی آنچه قابل ذکر است آن است که به درستی معلوم نیست اولین بار خاتم‌سازی را چه کسی ابداع کرده است.در دایرةالمعارف فارسی آمده است: «زمان آغاز این هنر دانسته نیست ،و آنچه درباره آن گفته می‌شود با افسانه همراه است. برخی از استادان خاتم‌ساز هنوز بر این عقیده‌اند که هنر خاتم‌سازی معجزه ابراهیم پیغمبر است»
صنعتگران مصری این روش را مانند بسیاری از هنرها و پیشه‌های دیگر از قبطی‌ها اقتباس کرده‌اند، چندین قطعه و لوحه که روی آنها با چوب و استخوان موزائیک‌کاری شده است در عین الصیره نزدیک قاهره دراوایل دوره اسلام به دست آمده و اغلب آنها درموزه صنایع اسلامی قاهره ویا موزه برلین وجود دارد که یکی ازعالی‌ترین نمونه‌های این صنعت درموزه متروپولیتن است.

ازدیگر آثار ونمونه‌های تاریخی دراین هنر :

1. منبر خاتم کاری در مسجد جامع عتیق شیراز دارای قدمت بیش از هزارسال.
2. سقف ایوان اصلی مسجد جامع عتیق شیراز مریوطه به سده هشتم هجری (سده چهاردهم میلادی)
3. درهای خاتم قصر رویایی تیمور گرکانی به نام دلگشا در سمرقند و درهای آرامگاه وی در سال۸۰۷ هجری(۱۴۰۵میلادی)
4. درهای چوب گردو و روکش استخوان ودیگر چوبها ساخته شده توسط هنرمندی بنام حبیب الله درسال ۹۹۹هجری(۱۵۹۱میلادی) که درموزه برلین نگهداری می‌شود .
5. درهای مزین به اشکال هندسی گل و بته ،از شهر بخارا که درموزه ویکتوریا آلبرت موجود است
6. منبر چوبی مسجد لنبان اصفهان بااشکال هندسی و اجزای نقره‌های مربوطه به سال ۱۱۱۴هجری(۱۷۰۲میلادی)
اوج شکوفایی و تکامل این هنر در دروان صفویه بود، دراین دوران از گوشه و کنار ایران هنرمندان به اصفهان ،پایتخت آن زمان آمدند و هنرهای فراموش‌شده این کشور ازنو پایه گذاری شد و هنرمندان ضمن فعالیت در رشته‌های خاتم‌کاری ،منبت‌کاری ،کاشی‌کاری و گره‌چینی ،به ترمیم و ساختن ساختمان‌ها و آثار گذشته و بارگاه‌هاواماکن مقدس تشویق و ترغیب شدند. بعدها در زمان قاجاریه به علت عدم توجه به هنرها این هنر نیز همانند سایر هنرها از درجه اعتبار و اهمیت افتاد و استادان وهنرمندان این رشته دراین دوران در بدترین وسختترین شرایط زندگی می‌کردند.
درسال ۱۳۰۷ اوایل دوران پهلوی مدرسه صنایع مستظرفه به کوشش استاد محمد غفاری (کمال الملک) تأسیس و این هنرستان رونق و توسعه‌ای به هنرهای دستی کشور بخشید و پس ازآن کارگاه‌های خاتم‌سازی و چند کارگاه دیگر در وزارت فرهنگ و هنر سابق تشکیل شد .
آثار بجا مانده جمعی از هنرمندان اصفهان ،تهران وشیراز ،اتاق هفت در هفت متری خاتم‌کاری شده به تمامی وسایل موجود در آن ،در کاخ مرمر به مدت چهار سال .
تالار خاتم مجلس شورای ملی با ۴۰۰ متر مربع خاتم‌کاری.
هنر خاتم‌سازی بعد از انقلاب اسلامی در کارگاه خاتم‌سازی وزارت فرهنگ و هنر سابق تحت نام جدیدی با وابستگی به وزارت فرهگ و آموزش عالی ادامه یافت و از آن زمان تاکنون سمت وسوی طرح‌ها تغییر یافته و با حذف طرح‌های خارجی توجه بیشتری به سنت‌گرایی معطوف یافته وازآن به بعد خط و نوشته وارد خاتم شد.

خاتم‌کاری در ادبیات

دراشعار شاعران قبل از سده نهم هرجا نامی از خاتم برده شده به معنی و مفهوم انگشتری بوده و تنها یک بیت از اشعار مفید بلخی شاعر قرن یازده به معنای هنر خاتم سازی آمده است:

صد نقش بر استخوانم افکند ز داغ **** گویا که لب لعل تو خاتم بند است


آشنایی با هنر خاتم‌سازی

هنر خاتم‌سازی یکی از مهم‌ترین هنرهای دستی ایران است .این صنعت ارزش هنری فوق العاده زیادی دارد .سابقه خاتم‌سازی درایران از زمانهای خیلی قدیم بوده است .به طورکلی ابتدا باید دید خاتم چیست و خاتم‌ساز یا خاتم‌کار چه کسی است.


تعریف خاتم

خاتم ترکیبی است از چند ضلعی‌های منظم با تعداد اضلاع متفاوت که با استفاده از مواد اولیه گوناگون در رنگ‌های مختلف تشکیل می‌شود. پنج ،شش ف هشت یا ده ضلعی است.
خاتم از هنرهای دستی دقیق و پرکار است که تولید و ساخت آن احتیاج به دقت و حوصله زیاد دارد .چند ضلعی‌هایی که درخاتم‌سازی به کـــار می‌آید
در لغت‌نامه دهخدا خاتم‌ساز چنین معنی شده است: «آنکه پاره‌های استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم‌سازی عمل خاتم‌ساز را گویند.»
در دایره المعارف فارسی درباره خاتم‌کاری و خاتم‌سازی آمده است:«هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک ،با مثلث‌های کوچک. طرح‌های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است .این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث‌های کوچک در کنار هم نقش‌بندی می‌کنند.مثلث‌ها را از انواع چوب ،فلز و استخوان می‌سازند. هرچه مثلث‌ها ریزتر وظریفتر باشند، خاتم مرغوب‌تر است .در یک طرح خاتم ،برای ساختن کوچک‌ترین واحد هندسی، حداقل سه مثلث و برای بزرگ‌ترین آن ،حداکثر چهارصد مثلث به کار می‌رود.»

قدیمی‌ترین آثار هنری خاتم‌کاری شده باقی مانده :

1. صندوق مرقد موسی بن جعفر و امام جواد در کاظمین مربوطه به دوران شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۶هجری قمری ساخته شده توسط استاد محمد جمعه.
2. صندوق مرقد امام حسن عسکری در سامره و صندوق مرقد امام علی النقی مربوطه به همان دوره واستاد.
3. صندوق خاتم ضریح نرگس خاتون مادر مهدی موعود که درهمان دوره ساخته و نصب شده.
4. اثر بسیار زیبا و نفیس درب ورودی مدرسه چهارباغ اصفهان چندین بار توسط استادان این هنر ترمیم و مرمت شده است.
5. درب خاتم امام‌زاده شاه رضا در قمشه (شهرضا) مربوطه به زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی .
6. صندوق خاتم مرقد علی ساخته شده درزمان کریم خان زند و نصب آن درزمان لطفعلی خان زند
7. صندوق خاتم مرقد سید الشهداء و ابوالفضل در کربلا
8. صندوق مقبره زینب در شام

مواد اولیه در ساخت خاتم

انواع چوب (آبنوس- فوفل- گردو- بقم- عناب-نارنج- کهکم-کبوده)
انواع استخوان (استخوان و عاج فیل- استخوان شتر- استخوان اسب)
مفتولهای فلزی (برنج -آلومینیوموبعضاً نقره)
صدف- نخ پرک - سریشم - لاک


وسایل وابزار کار در هنر خاتم‌سازی

ابزار عمومی شامل چکش - اره- دریل و مته و...
ابزار اصلی و مخصوص شامل انواع اره‌ها- عنوان سوهان - انواع رنده - پرس - تیره‌دار یا خط‌کش قفل - مقار- انواع تنگ ها- چسب‌های مخصوص و....


مراحل تولید خاتم

ابتدا انواع چوبها واستخوان‌هارا دررنگ‌های مختلف تهیه کرده و با ابزار مخصوص خود به طول ۳۰ سانتیمتروقطر ۱تا ۵/۲میلی‌متر می‌برند وازآنها مثلث‌هایی تهیه می‌شود که پس از سوهان‌کاری تمام اضلاع آن به حالت دلخواه و مطابق با طرح درآمده و برای تکمیل طرح نیاز به مفتول‌های سیمی به صورت مثلث بوده که برای آماده‌سازی آنها نیز مراحل مختلفی طی می‌شود سپس برای درست کردن خاتم ابتدا طرح اشکالی که مورد نظر است را به وسیله استادکار کشیده واین مثلث‌ها ی چوبی ،استخوانی و فلزی با دستان بامهارت و استادانه هنرمند در کنار هم به وسیله سریشم قرار داده و چسبانده می‌شوند و به وسیله نخ محکم می‌گردند که از این کار اصطلاحاً «پره» درست می‌شود ،بعد از چند ساعت نخ‌ها باز شده واضلاع طرح سوهان‌کاری شده و چهار عدد از پره‌های ساخته شده را در کنار هم قرار می‌دهند و مجدداً با چسب به هم چسبانده می‌شوند که حاصل آن «توگلو» به دست می‌آید. مرحلهٔ بعدی که به «گل پیچی» مشهور است، به وسیله سیم مفتولی گردی که آن را به صورت شش ضلعی منظم آماده می‌شود وبه آن «شمسه» می‌گویند در اطراف هر ضلع شش سیم به وسیله سریشم چسبانده می‌شود و با نخ محکم می‌شود و حاصل آن طرح ستاره‌ای است ،این طرح‌ها آنقدر تکرار می‌شوند تا بر اساس طرح مورد نیاز در آمده و سپس در زیر فشار و پرس قرار گرفته و با چند مرحله برش‌کاری و چسبانده لایه‌های بسیار نازک چوب دراطراف آن طرح اولیه یک خاتم به وجود می‌آید که تمامی این مراحل از ابتدا تا بدین جا بیش از ۴۰۰ مرحله کاری را شامل می‌شود.
خاتم‌ها بر اساس طرح ،رنگ ،شکل و ابعاد محل مورد استفاده بر روی سطح کار به‌وسیله چسب مخصوص چسبانده شده و با ایجــاد طرح‌های گوناگون و قرینه‌سازی تمامی سطح طرح به وسیله خاتم مزین می‌گردد که پس از برخی ترمیم‌ها ،سوهان، سمباده و بتونه‌کاری و نهایتاً ساییدن و صاف‌کردن سطح خاتم ،کار برای روغن‌کاری وجلابخشی به وسیله مواد مخصوص مانند سیلر و کیلرو پولیستر آماده می‌شود.
مرغوبیت یک خاتم خوب به ریز نقشی ومنظم بودن طرح بستگی دارد که همهٔ اینها در مهارت استادکار در تهیهٔ مواد اولیه و نحوه کاربرد آن و حوصله و دقت بسیار زیاد خلاصه می‌شود.


خصوصیات یک خاتم و محصول مرغوب وهنری

صاف بودن سطح کار و خالی نبودن هیچ جای خاتم .
یکنواخت بودن رنگ و مصالح به کار رفته در ساخت خاتم
عدم تغییر در رنگ و شکل
ترمیم‌کاری‌ها و بتونه‌کاری‌ها در سطح کار مشخص نباشند .
قرینه بودن تمامی گل‌ها و اشکال درسطح کار و زوایا و اضلاع
دقیق و مهندسی بودن اساس و ساختمان طرح که تمامی ابعاد با هم همسان، قرینه و یک اندازه باشند که البته اگر شاسی طرح دقیق نباشد بهترین خاتم نیز بر روی آن نما و جلوه‌ای ندارد و کل طرح را از بین می‌برد به همین جهت است که یک هنرمند خاتم‌ساز باید یک نجار چیره دست هم باشد.
رنگ‌کاری و روکش دادن محصول بایستی ماهرانه و بدون خدشه و هر عیبی باشد .
نقش‌ها ومثلث‌ها هر چه ریزتر باشند کیفیت و ارزش کار بیشتر است.
مهم‌ترین مراکز خاتم‌سازی درایران شیراز، اصفهان و تهران هستند که البته اکثر خاتم‌سازان در تهران اصفهانی یاشیرازی هستند.
تذکر مهم کلیه محصولات خاتم‌کاری شده بایستی دور از حرارت، رطوبت و نور مستقیم خورشید نگهداری و از تمیز کردن آنها با پارچهٔ مرطوب واز به کار بردن هر گونه جلاسنج بر روی سطوح خاتم اجتناب نمائید
.

آثار مرحوم محمد صنیع خاتم از استاد کاران دوره پهلوی اول

یکی از خوش آوازه ترین بخش های مجموعه آثار موزه صنایع دستی  سالن نمایش خاتم  می باشد که در طبقه دوم این موزه به نمایش در آمده اند و از ارزنده ترین آن ویترین منحصر به دست ساخته های یکی از  شاگردان استاد مطرح خاتم سازی دوره معاصر پهلوی اول است که شخصاً به دستور رضا خان  در سال 1311 ه.ش بمنظور برپایی کلاس آموزشی خاتم سازی ایرانی و احیای آن در عصر پهلوی از شیراز به تهران دعوت شد .

مطابق با اسناد تاریخ فرهنگی  و هنری دوره معاصر همزمان با شروع دوره پهلوی در ایران بدلیل اوضاع نابسامان  تا سال 1304 ه.ش فقط دو دکان خاتم سازی در شیراز فعالیت داشت که یکی متعلق به مرحوم محمد حسین خاتم ملقب به امین الصنایع و دیگری گلریز خاتمی است  و در تهران تنها خاتم ساز مرحوم حاج محمد صنیع خاتم مشهور به صنیع دیوان  به کار تهیه خاتم مشغول بودند  تا اینکه با تاسیس مدرسه صنایع مستظرفه  توسط کمال الملک که پدر دانشگاههای صنایع دستی معاصر محسوب میشود  کار خاتم سازی شروعی تازه یافت و بعدها با ادغام آن در مجتمع بزرگ هنری وزارت فرهنگ و هنر دوره پهلوی کارگاه خاتم سازی مستقلی برای آن تشکیل و  سرانجام حاصل تلاش استادان و شاگردان آنان  در اولین نمایشگاه هنرهای سنتی خاتم ایران دوره پهلوی در نمایشگاه کالای ایران برپا گردید .

آنچه در این بخش از موزه صنایع دستی همواره مورد توجه علاقمندان به هنر چوب و خاتم  قرار گرفته است نمونه ایی از لوازم  میز دفتر کاری میباشد که توسط مرحوم محمد صنیع خاتم  ساخته شده است و شامل ساعت – قلم – جای نامه و پاکت –خشک کن کاغذ و...بوده که با ظرافت تمام طراحی و با مواد اولیه و کیفیت عالی نقش اندازی شده است و در حال حاضر از اجزای نفیس و دائمی موزه صنایع دستی  قلمداد می گردد .

مجموعه این آثار در ویترینی مجزا در طبقه دوم موزه صنایع دستی – بخش خاتم  در معرض دید علاقمندان قرار دارد.


www.cafedexign.com 




[ یکشنبه 3 بهمن 1389 ] [ 03:40 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]

بهترین بخشش آن است که منتظر تشکر نباشی . بهترین عادت آن است که در سلام پیش دستی کنی . بهترین خصلت آن است که هیچ کس را نرنجانی . بهترین خداحافظی آن است که حتما سلامی در پی داشته باشد . بهترین قدردانی آن است که در عمل باشد نه بر زبان .

-----------------------------------------------------------------------------------

تمام ارزش تمبر پستی توانایی آن به چسبیدن به چیزی است تا زمانی که آن را برساند.مانند تمبر پستی باشید ؛ مسابقه ای که شروع کرده اید را به پایان برسانید..

-----------------------------------------------------------------------------------

“من هیچ استعداد خاصی ندارم .فقط عاشق کنجکاوی هستم “ چگونه کنجکاوی خودتان را تحریک می‌کنید ؟ من کنجکاو هستم. مثلا پیدا کردن علت اینکه چگونه یک شخص موفق است و شخص دیگری شکست می خورد .به همین دلیل است که من سال ها وقت صرف مطالعه موفقیت کرده ام . شما بیشتر در چه مورد کنجکاو هستید ؟ پیگیری کنجکاوی شما رازی است برای رسیدن به موفقیت.





طبقه بندی: سخنان بزرگان، 
[ شنبه 2 بهمن 1389 ] [ 12:42 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]

(بر اساس اعلام نظر و رای نهایی هیات داوران سازمان جهانی یونسکو و در راستای اعطا نشان کیفیت و برتری صنایع دستی ،مهر اصالت یونسکو به شعر بافی کاشان تعلق گرفت)

استادکار شرباف کاشانی

هنر شعر بافی در یزد

شعربافی

صنعت نساجی یكی از هنر صنعتهای اصیل ایرانی است اما شاید نامدارترین شهر در زمینه صنعت نساجی در ایران شهر یزد باشد . چرا كه از گذشته های دور ترمه ها و پارچه های فاخر و دستمالهای زیبای این شهر از جاده ابریشم به تمام جهان فرستاده می شده. جایگاه این بافته های زیبا در یاد و خاطره نوستالژیك ما و شاید تمام ایران غیر قابل انكار است .

اما نساجی سنتی یزد را به صورت عامیانه در یزد شعربافی می گوید اما شعربافی چیست ؟به مجموع مشاغل نساجی سنتی یزد از قبیل دارایی بافی ـ احرامی بافی ـ‌ ترمه بافی بافت دستمالهای سنتی و شال و غیره را كه به وسیله دستگاه سنتی بافندگی بافته می شود در یزد شعربافی اطلاق می شود . اگر ما امروز شهر یزد را به خاطر خانه های گلی و بادگیرهای زیبایش می شناسیم قطعاً در گذشته این شهر را به خاطر پارچه های زیبا و فاخرش می شناختند . شهری كه از شرق تا غرب همه آوازه این را داشتند از هند گرفته تا شمالی ترین شهرهای دریای كاسپین از ترمه هایی بسیار زیبایی كه برای مردم كشمیربافته می شده تا كارخانه هایی نساجی كه در شمال ایران ساخته شدند همه وامدار هنر صنعتگران یزدیند .اما چه تعداد كارگاه صنعتگر پارچه باف یا شعرباف در یزد وجود داشته اند كه دامنه هنر خود را از شرق تا غرب جهان پراكنده كرده اند ؟شعر بافی سنتی که با دستگاه سنتی پارچه بافی صورت می گیرد همکنون در یزد منسوخ شده واکثر صنعتگران با ماشین صنعتی مشغول کار می باشند.شعر بافی سنتی که با دستگاه سنتی پارچه بافی صورت

می گیرد همکنون در یزد منسوخ شده واکثر صنعتگران با ماشین صنعتی مشغول

 کار می باشندبر طبق كتیبه و سنگ نوشته قدیمی موجود در دهلیز درب اهلی مسجدجامع در گذشته شغل اكثر مردم یزد یا شعربافی بوده است و یا مشاغلی

در رابطه با آن مثل نخ ریسی و رنگرزی و تهیه ابریشم و غیره . در مورد انواع پارچه های تولیدی توسط این شعربافان اطلاعات ما بسیار كم است و احتمالاً در گذشته تعداد زیادی از انواع تولیدات شعربافی وجود داشته است كه هم اكنون فراموش شده و غبار روزگار نام و یاد آنها را از اذهان زدوده است .اما از انواع تولیدات

شعربافی كه هم اكنون موجود است می توان موارد زیر را نام برد .

 2 - زری بافی :

                                           

زری، نفیس ترین و افسانه ای ترین دست بافته منسوخ شده ایرانی است كه در روزگار رونق و رواج خود شهرتی عالم گیر داشته و هم اكنون نمونه هایی از آن زینت بخش موزه ها و سایر مراكز هنری ایران و دیگر كشورهای جهان است . دارای سابقه ای طولانی از لحاظ بافت و تولید می باشد . هر چند كه در تاریخ نساجی ایران زمان پیدایش زری ناپیداست ، ولی به طور اجمال از تاریخ و كتب قدیمه چنین استنباط می شود كه نخست در زمان هخامنشیان و سپس در زمان ساسانیان بافتن پرده ها و پارچه های زری رواج داشته وبرای تزئین كاخهای سلاطین و كلیساهای جهان به كار می رفته است . ضمن آنكه « هرودوت » و « اوستا » چیزی شبیه به زری را وصف كرده اند .مركز عمده زری بافی ایران در گذشته یزد بوده است و از این شهر به دیگر نقاط جهان صادر می شده است .این رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده ودر حال حاضر کسی بدین رشته مشغول نمی باشد.

شعربافی

2- پرده بافی :

طبق انجام تحقیقات در استان یزد و بررسی كارگاههای سنتی در استان در حال حاضر متأسفانه كارگاه پرده بافی فعالی در سطح استان وجود ندارد و لیكن تا چند سال پیش بافت پارچه پرده ای انجام می گرفته است .

بافت پارچه پرده ای منحصراً در شهرستان یزد معمول و بافندگان اكثر مرد بوده اند . دستگاه بافندگی فرآورده مذكور

چهاوردی بوده است .این رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده وهیچ

 صنعتگری در این رشته مشغول فعالیت نمی باشد.

3- رولحاف بافی :

رویه ی لحاف كلاً به وسیله دستگاه چهار وردی بافته می شود ولی طی

سالهای اخیر استفاده از نوعی دستگاه هفت وردی كه قادر به تهیه پارچه

هایی با عرض 5/3 متر نیز می باشد در بین بافندگان رواج یافته و به وسیله

 آن منسوجاتی تولید می كنند كه در نوع خود منحصر به فرد است . از جمله

افرادی که همکنون به این رشته مشغولند تنها باید از استاد محمد علی

 زنجیریان جمال آبادی نام برد.

4- شمدبافی :

شمد نوعی پارچه ابریشمی یا پنبه ای است كه معمولاً به عنوان روانداز در

 فصل تابستان استفاده می شود .این رشته در لیست رشته های صنایع

دستی ثبت نشده است وهم اکنون  تنها به صورت بافت  ماشینی در یزد به آن پرداخته می شود .

5- چادر شب بافی :

چادر شب بافی یا كاربافی نوعی صنعت خانگی است كه بیشتر در شهرستان یزد ، اردكان و بخش زارچ تهیه میگردد مردان و زنان در كنار كشاورزی به بافت چادر شب مشغول و بیشتر در ابعاد 200*200 سانتیمتر با طرح چهارخانه یا پیچازی تهیه می شود و با رنگهای مركب از نیلی ، قرمز ، زرد ، سبز و مشكی آمیخته شده اكثراً به مصرف رختخواب پیچی می رسد . هم اکنون  این رشته در یزد تنها به بافت ماشینی می باشد.

6- بافت دستمال :

كه سه نوع دستمال می باشد :

الف ) دستمال عشایری

ب) دستمال ابریشمی

ج) دستمال مرسریزه

تنها صنعتگر شناخته شده سنتی این رشته در حال حاضر سر کار خانم فاطمه جان کریم فخری می باشد این رشته جزء لیست رشته های ثبت شده صنایع دستی نمی باشد.مركز عمده زری بافی ایران در گذشته یزد بوده است و از این شهر به دیگر نقاط جهان صادر می شده استاین رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده ودر حال حاضر کسی بدین رشته مشغول نمی باشد

7- قناویز :

نوعی پارچه كه در سالهای گذشته در یزد بافته می شده است قناویز نام دارد كه متأسفانه در حال حاضر بافت آن دیگر انجام نمی شود .

8- احرامی بافی :

بافت پارچه ای به نام « احرامی » با تار و پور پنبه ای معمولاً در اندازه های 70*100 سانتیمتر و دیگری 90*120 سانتیمتر تهیه می شود با عرض 70 سانتیمتر دارای 22 چله و با عرض 90 سانتیمتر دارای 28 چله است یك نفر بافنده می تواند روزانه 4 عدد احرامی به ابعاد 70*100 سانتیمتر ببافد . این نوع پارچه ها بیشتر مورد مصرف حجاج قرار میگیرد . هم اکنون تنها خانواده خانم فاطمه دهقان نبادکی در یزد بدین رشته مشغول می باشد

9- ترمه بافی :

پارچه ترمه به پارچه ظریف و لطیفی اطلاق می شود كه از دو سری نخ تار و پود كه با دست بافته شده باشد، به نحوی كه پود در پشت پارچه به صورت آزاد و تراكم پودی آن زیاد باشد جنس آن از كرك و پشم یا ابریشم با طرحهای اصیل و سنتی ایران است . نخستین مرحله بافت ترمه تهیه كردن مواد اولیه آن است . معمولاً ترمه از پشم و ابریشم می بافند اما پشم سفید رایج ترین پشمی است كه در بافت ترمه مورد استفاده قرار می گیرد زیرا میتوان آنرا با هر رنگی كه دلخواه است رنگ آمیزی نمود پشم ترمه باید مرغوب باشد و الیاف بلندی داشته باشد كه گوسفندان ایران دارای پشمهای نرم و محكم خوبی بوده و تا حدو زیادی براق و سفید است و بهترین پشم گوسفند در ناحیه پهلوها ـ شكم ـ پشت گردن و سر و ساق پا قرار دارد و معمولاً این پشمها برای بافت ترمه استفاده می گردد . نحوه آماده كردن ـ ریسیدن و رنگرزی كردن و بافت پشم در قرن 16 میلادی در ایران پیشرفت زیادی كرد . دوره شاه عباس صفوی را میتوان دوران اوج و شكوفایی صنعت ترمه بافی عنوان كرد.به مجموع مشاغل نساجی سنتی یزد از قبیل دارایی بافی ـ احرامی بافی ـ‌ ترمه بافی بافت دستمالهای سنتی و شال و غیره را كه به وسیله دستگاه سنتی بافندگی بافته می شود در یزد شعربافی اطلاق می شود

انواع ترمه :

1- ترمه چهرقدی 2- ترمه شال راه راه 3- ترمه اتابكی 4- ترمه شال بندی 5- ترمه شال محرمات 6- ترمه كشمیری 7- ترمه زمردی 8- ترمه امیری 9- ترمه یزدی .نكته آنكه ترمه كشمیری نوع ترمه با نقش بته جقه است كه در یزد تولید شده و احتمالاً به خاطر بازار فروش مناسب در كشمیر هند به ترمه كشمیری معروف است ، در كتاب ترمه های ایران و هند چاپ فرهنگستان هنر تهران چندین نمونه از ترمه كشمیری تولید خاندان رضایی یزدی كه در یزد تولید شده چاپ شده است .از جمله افرادی که در یزد بدین رشته مبادرت می ورزند باید از  خانواده های ،رضایی،وحسینی،هاشمی ، سالاری نام برد وبقیه کارگاههای موجود به صورت نیمه صنعتی فعالیت می کنند.

10- دندانی بافی :

دندانی یا گل خورد با جامه زرتشتیان یزد نیز شهرت دارد و در حال حاضر به این بافت اصیل كمتر توجه شده و دارای شیوه بافتی ظاهراً ساده اما پر زحمت می باشد و برای تولید آن ابتدا گروههایی كوچك در پارچه زده می شود و به همین جهت نقش اساسی و اصلی آن به صورت كلی ساده است ، معمولاً در اطراف آن یك رشته گل های هفت رنگ نیز تولید میگردد كه دارای 4 ترنج 4 گوش به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه در وسط و در میان ترنج نقوش مدور با شیوه دندانی و به رنگ سفید آجری بافته می شود و سرانجام در نوار قرمز و سیاه با حاشیه گلهای دندانی به صورت دایره هایی با خطوط حاشیه دار ، تركیب ساده ولی دلنشین را تكمیل می كند.این رشته در یزد منسوخ شده است.

11- دارایی بافی :

پارچه های دارایی كه در سالهای گذشته در یزد تولید می گردید تماماً از ابریشم طبیعی بوده و از رنگهای سنتی و گیاهی نیز استفاده می شده ولی در حال حاضر از نخ ویسكوز برای تار و از ابریشم مصنوعی یا ویسكوز برای پود استفاده میگردید .با نوع و شیوه بافت دارایی انواع پارچه جهت مصارف مختلفی همچون :‌ رولحافی ، بقچه سوزنی و رومیزی تولید میگردد . با استمرار این شیوه از سالها پیش و با پیاده نمودن طرحها و نقشه های بیشماری و با پیاده نمودن از ساده ترین تا پیچیده ترین و همچنین نقشهای هندسی این « هنر ـ صنعت » از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته و هنوز هم از آن نام و نشانی به جاست . پارچه های دارایی را هیچگاه مانند هم نمی توان یافت و هر كدام نرمی و مواجی ویژه و مخصوص به خود را دارد كه آن را از انواع دیگر بافتهای رنگین و كلافه ای ( باتیك ) متمایز می سازد .از جمله افرادی که هم اکنون در یزد به این رشته مشغول می باشند باید از غضنفر ملک ثابت ، رمضان رضایی، شریف ترک،قدیر زاده ،مهر نیا  نام برد .در آخر جا دارد كه با ذكر این مطلب گزارش را به پایان ببریم كه شعربافی یكی از هنر ـ صنعتهای كهن میهمانان است و جا دارد تحقیقی كامل و جامع در مورد آن صورت گیرد .


نویسنده: محمد حسین صالحی




[ سه شنبه 28 دی 1389 ] [ 05:36 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
مردی نزد روانپزشک رفت و از غم بزرگی که در دل داشت برای دکتر تعریف کرد.
دکترگفت به فلان سیرک برو آنجا دلقکی هست آنقدر می خنداندت  تا غمت یادت برود.
مرد لبخند تلخی زد و گفت من همان دلقکم!



طبقه بندی: سخنان بزرگان، 
[ سه شنبه 28 دی 1389 ] [ 03:57 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]

مقدمه:

پارچه ترمه در ایران از قدمت تاریخی بالایی برخوردار است.در زمان های قدیم ترمه مانند فرش با دست بافته میشد.ولی امروزه به صورت نیمه صنعتی بافته میشود و ترمه ایران در كل جهان معروف است كه در شهر یزد بافته میشود به صورتی كه هر ترمه شناسنامه دارد كه روی خود پارجه اسم كارخانه بافنده و سال بافت ان بافته میشود.ایرانیان از قدیم ترمه را برای سنت های خیلی مهم استفاده می كنند مثلا در شهر اصفهان مهریه هر عروس حدالقل یك شال ترمه است و در خانه های قدیمی و سنتی پارچه های ترمه خیلی اصیل و قدیمی یافت میشود. به طور خلاصه ایرانیان برای پارچه ترمه ارزش خاصی قایل هستند و امروزه در كل جهان ترمه ایران شناخته شده است كه بیشترین طرفدار پارچه ترمه اروپاییان هستند .

ترمه چیست؟

پارچه ترمه به پارچه ظریف و لطیفی اطلاق میشود که از دو سری نخ تار وپود که با دست بافت بافته شده باشد
به نحوی که پود در پشت پارچه به صورت آزاد و تراکم پودی آن زیاد باشد .جنس آن از کرک و پشم یا ابریشم با طرحهای اصیل و سنتی ایران است .

تاریخچه ترمه:

شروع ترمه بافی در ایران به اوایل دوره صفویه می رسد هر چند برخی را عقیده بر آنست که زادگاه اصلی ترمه قلب آسیای مرکزی و ارتفاعات کشمیر است عده ای نیز بر این باورند که ترمه بافی در ابتدا درایران آغاز گردید و سپس به کشمیر راه یافته است .آنچه در خصوص این پارچه بسیار ظریف میتوان گفت این است که ذوق و سلیقه و ابتکار ایرانیان در ظرافت بافت ،جنس و طرحهای خیال انگیز آن در جهان کم نظیر میباشد .این هنر در دوره شاه عباس صفوی به اوج شکوفایی و تکامل خود دست یافت ، که شهره جهان گشت و به یکی از محصولات صادراتی ایران مبدل شد.

مراحل بافت ترمه :

الف) مواد اولیه مصرفی : نخستین مرحله بافت ترمه تهیه کردن مواد اولیه آن است .معمولا ترمه از پشم و ابریشم می بافند اما پشم سفید رایج ترین پشمی است که در بافت ترمه مورد استفاده قرار می گیرد زیرا میتوان آنرا با هر رنگی که دلخواه است رنگ آمیزی نمود .پشم ترمه باید مرغوب باشد و الیاف بلندی داشته باشد که گوسفندان ایران و کشمیر دارای پشمهای نرم و محکم خوبی بوده و تا حد زیادی براق و سفید است و بهترین پشم گوسفند در ناحیه پهلوها – شکم – پشت گردن و سر وساق پا قرار دارد و معمولا این پشمها برای بافت ترمه استفاده می گردد .نحوه آماده کردن – ریسیدن و رنگرزی کردن و بافتن پشم در قرن 16 میلادی در ایران پیشرفت زیادی کرد . دوره شاه عباس صفوی را می توان دوران اوج و شکوفایی صنعت ترمه بافی عنوان کرد ، به دلیل اینکه شاه عباس طراحان برجسته ای را از چین وارمنستان به ایران دعوت کرد تا هنر نوین خود را به ایرانیان تعلیم دهند به همین دلیل ترمه های آن زمان زیبایی و برجستگی خاصی پیدا کرد .
ب) شستن پشم : پس از تهیه مرغوب ترین پشم ، اولین قدم تمیز کردن پشم از چربی و چرک موجود ومحلول در آن است ، که باید قبل از رنگرزی انجام شود .ایرانیان معمولا قبل از اینکه پشم گوسفندان را قیچی کنند حیوان را 10 دقیقه در آب میشویند سپس برای جدا کردن مواد چربی از پشم آن را دربازها (قلیا)خیس کرده و سپس چندین بار با آب می شستند تا با اینکار ناخالصی ها پاک و پشم براق گردد .
ج ) سفید کردن پشم : در ایران از دو روش برای سفید کردن پشم استفاده میشود .
روش اول : پشمها را در چمنزار پهن می کردند تا پس از جذب شبنم و تبخیر آن در روز سفیدتر گردد و این عمل را چندین مرحله انجام می دادند .
روش دوم: استفاده از مشتقات گوگرد برای سفید کردن پشم .
د)ثابت کردن رنگ : بعد از اینکه پشم ها به اندازه کافی سفید شدند ، نوبت رنگ نمودن آنهاست که یکی از مهمترین مراحل تهیه پشم برای بافت ترمه می باشد . چون رنگهایی که مستقیم بکار برده شوند دوام و ثبات ندارند و رنگرزهای ایران برای رفع این مشکل ، از موادی بنام دندانه استفاده می کردند . دندانه ماده شیمیایی معدنی است که توانایی جذب رنگ را در پشم افزایش می دهد .برای اینکه دندانه واکنش مطلوب خود را در رنگرزی کسب کند باید قبلآ خالص گردد . رایج ترین دندانه ها که در ایران بکار می رفتند عبارتند از : زاج سفید ـ قلع ـ روی ـ کلر ـ سرب و سولفاتهای دیگر که مواد معدنی و مازوج و برگ سماق و غیره که مواد گیاهی بودند .
ه) رنگرزی به وسیله رنگهای طبیعی و گیاهی : رنگ ترمه های ایرانی معمولا از گیاهان طبیعی تهیه می شود .این رنگ ممکن است از ریشه ، تنه ، برگها ، گل ، میوه و یا پوست گیاهان بدست آید . چون حفظ پارچه های ترمه پشمی بسیار مشکل است و در اثر رطوبت و بید از میان رفته اند و اطلاعات کمی از رنگ آنها باقی مانده است .
انواع ترمه
انواع ترمه های ایرانی و کشمیری بشرح زیر می باشند:
1- شال چهرقدی : اندازه آن 5/1*5/1 می باشد و برای روسری یا بقچه بکار می رود که هم لچک ترنجی آن متداول بوده و هم نوع گلدار آن .
2- شال راه راه : که بر دونوع است :
الف) شال راه راه پهن
ب) شال راه راه باریک
که هرکدام نوع مصرف خودش را متناسب با سلیقه افراد در استفاده از آنها دارد .
3- شال اتابکی : از نوع کشمیری است و از پشم بسیار لطیف بافته می شود.
4- شال بندی : نقشه آن شبیه لانه زنبور است و داخل هر خانه یک گل یا یک بته می خورد
5- شال محرمات : به نوعی شال راه راه گفته می شود که پهنای رههای آن متفاوت است .
6- شال کشمیری : به انواع شالهای بافت کشمیر گفته می شود که معروفترین آن نقشه بته جقه ،نقشه شاخ گوزنی و نقشه درختی می باشند.
7- شال زمردی : نوع اعلای شال کشمیری است که زمینه نیلی با نقشه بته جقه و رنگهای بسیار زنده بخصوص رنگ سبز زمردی دارد.
8- شال کرمان : به تمام شالهای بافت کرمان گفته می شودو انواع گوناگون دارد .
9- شال امیری : همچنانکه از نامش پیداست از انواع درباری و اعلای شالهای کشمیری است عموما نقش بته جقه و شاخ گوزنی آن دیده شده است .
10- شال یزدی : ترمه های یزدی به ترمه های بافت منطقه یزد گفته می شود که اکثرا یا راه راه هستند و یا گلهای شاه عباسی می خورند که قدیمی و نایاب هستند.
یکی از وظایف مهم و مشکل بافنده ترمه انتخاب رنگ و جور کردن آنها میباشد که این جور کردن یا از طریق رنگهای متجانس و دارای هارمونی انتخاب می شود یا حتی ممکن است از انتخاب رنگ متضاد در یک فرم مشخص نیز نوعی تجانس و زیبایی به چشم بخورد که این مسئله یک راز در هنر ترمه ایران است .
کاربرد ترمه در گذشته و حال
ترمه در زمانهای گذشته مصارف متنوع و گوناگونی داشته است که از جمله:دوختن لباسهای فاخر،اشرافی ، پرده، جانماز، خلعتی و… را می توان نام برد . امروزه نیز از ترمه به عنوان پارچه مبلمان ـ پشتی و رومیزی و … استفاده می شود . مصرف کنندگان ترمه در گذشته بیشتر رجال و اشراف و پادشاهان بوده اند و در زمان حال اغلب اقشار متوسط و بالای جامعه هستند که آن را بعنوان هدیه در عروسی ها و در اعیاد و مراسم رسمی و خانوادگی به یکدیگر تقدیم می کنند .
ترمه، نوعی پارچه گران‌بهای بافته‌شده از الیاف بسیار لطیف است که از صنایع دستی نساجی نفیس ایران می‌باشد.ترمه با طرح‌های بسیار متنوعی در نقاط مختلف ایران بافته می‌شود و ترمه اصفهان به زیبایی بسیار معروف استنقش‌های منحنی مانند بته جقه و گل‌های شاه‌عباسی در رنگ‌های مختلف در ترمه به کار می‌رود.برای ترمه‌بافی از ابریشم و پشم مرغوب با الیاف بلند استفاده می‌کنند. نخ‌ها با رنگ‌های گیاهی و مواد مصنوعی طبیعی، و بیشتر به رنگ‌های عنابی، قرمز، سبز، نارنجی و مشکی رنگرزی می‌شوند. برخی از نقش‌های متنوع ترمه بافی عبارتند از بته جقه، گل‌های شاه عباسی، بته خرقه، شاخ گوزنی، امیری، راه راه (محرمات)، بته سروی و بته بادامی.

 تاریخچه

در گذشته نقش‌های ترمه را به روش انگشتی ایجاد می‌کردند ولی امروزه از دستگاه چهاروردی (که برای شعربافی و نساجی سنتی به کار می‌رفت) استفاده می‌شود. ترمه‌بافی از اوایل دوران صفویه در اصفهان رواج داشته ولی اکنون در حال منسوخ شدن است و تنها در استان یزد بافته می‌شود و در استان‌های دیگر به فروش می‌رسد. بسیاری از فروشندگان در استان اصفهان و تهران برای اینکه مشتری‌های خود را حفظ کنند پارچه‌ها را بافت استان خود اعلام می‌کنند.

Cashmere
ترمه دوزی یا دوخت کشمیری

ترمه بافی هنر ظریف و زیبایی كه قدمت آن در ایران به اوایل دوره صفویه برمی گردد و محل بافت آن كرمان و یزد است، اكنون با كم توجهی ای كه برای حفظ و احیای آن صورت گرفته، رو به فراموشی است.
به گزارش «میراث خبر»، ترمه پارچه ای بادوام و ظریف است كه با كرك، پشم و یا ابریشم و از دو سری نخ تار و پود بافته می شود كه پود در پشت پارچه به صورت آزاد قرار دارد و به همین دلیل تراكم پودی آن زیاد است.
كمبود استادكاران ماهر در این زمینه و وجود اساتید كه گرد پیری و ناتوانی بر آنها چیره شده یكی از دلایل فراموشی این هنر است. «الهه صفاریان»،از مسئولان واحد هنرهای سنتی میراث فرهنگی استان كرمان با تایید این مطلب می گوید: «تنها یك نفر در روستای هوتك كه در شمال كرمان قرار دارد به این هنر می پردازد. بارها و بارها جوانانی را به عنوان هنرجو نزد او فرستاده ایم كه این هنر را به آنها یاد دهد. ولی او یا قدرت بیان ندارد و نمی تواند درست آموزش دهد و یا این كه مانند استادكاران قدیمی نمی خواهد آموزش دهد.»
هر چند در گذشته نقوش بافته شده بر پارچه های ترمه بسیار متنوع بود، اما اكنون تنها سروهای خمیده كه اصطلاحا به آنها بته جقه می گویند، طرح های بافته شده بر پارچه های ترمه هستند. عدم كاربرد ترمه در زندگی امروز نیز می تواند دلیل دیگری برای فراموشی آن باشد چرا كه در گذشته از ترمه به عنوان چارقد، رویه لحاف، پرده، سفره، جانمازی و پارچه لباسی استفاده می شده است.
اما ظاهرا در استان یزد در گذشته ای نه چندان دور كارگاه نساجی سنتی راه اندازی شده بود كه در آن، احرامی بافی،دارایی بافی كه هر دو در حال منسوخ شدن بودند، احیا شد و قرار بود زری بافی و ترمه بافی هم به این مجموعه اضافه شود، ولی به دلایلی این امر انجام نپذیرفت. «سید عبدالمجید شریف»، مدیر پژوهشكده هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی در این باره می گوید: «متاسفانه مدیریت گذشته _ اداره كل میراث فرهنگی استان یزد باعث تعطیلی این كارگاه شد.»وی تاكید می كند در صورتی كه بخواهند دوباره كارگاه نساجی سنتی را راه اندازی كنند می توانند وام مورد نیاز خود را برای تجهیز كارگاه از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان بگیرند.
اما «سید محمد بهشتی»، مدیر كنونی اداره كل میراث فرهنگی استان یزد می گوید: «در حال حاضر به دنبال یافتن دستگاه سنتی ترمه بافی و تعمیر و استفاده از آن هستیم.»
در دنیای صنعتی امروز، نمی توان از صنعتی شدن هنرهای سنتی جلوگیری كرد. و به همین خاطر وجود كارخانه های ترمه بافی كه ترمه را با همان طرح و به وسیله ماشین می بافند را می توان دلیل دیگری برای فراموشی این هنر دانست.
«عماد تشكری»، مسئول صنایع دستی استان یزد در این باره می گوید: «اگر استاد كاری بتواند در طول روز یك متر ترمه ببافد ماشین می تواند همان ترمه را با همان طرح و در متراژ بسیار بیشتر ببافد. سختی بافت ترمه دستی و بزرگی بیش از حد دستگاه ترمه بافی با امكانات و شرایط زیستی امروز جور در نمی آید و تنها كاری كه از دست ما برمی آید حفظ این هنر به عنوان نمادی از نساجی سنتی ایران است.»
وی اظهار امیدواری كرد به زودی كارگاه آموزشی برای ترمه بافی در مدیریت صنایع دستی این استان دایر می شود. همچنان كه دارایی بافی كه در حال منسوخ شدن بود توسط مدیریت صنایع دستی این استان احیا شد و در حال حاضر 20 الی 30 نفر به این هنر مشغولند.
حمایت دولت و مسئولان از هنرمندان هنرهای سنتی در تامین معاش آنها می تواند هم در جلوگیری از فراموشی این هنرها كه نماینده فرهنگ و هنر ایران است و هم در استقبال جوانان به این هنرها و اشتغال زایی و در نهایت صادرات و ارزآوری به كشور موثر باشد.

لطفا جهت دریافت اطلاعات بیشتر به وب سایت اصلی در آدرس www.soozandoozi.ir مراجعه فرمائید.



طبقه بندی: صنایع دستی، 
[ دوشنبه 27 دی 1389 ] [ 12:30 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

تعداد کل صفحات : 26 ::      ...   10   11   12   13   14   15   16   ...  

درباره وبلاگ


معرق چوب
شاید گفتن تاریخ دقیق از قدمت معرق چوب كاری ساده نباشد . چوب به خاطر تشكیل مواد اولیه ساخت این هنر كه چوب می باشد و خاصیت خاص آن و روشهای نگهداری آن در دوران مختلف باعث شده كه نتوان قدمت دقیق آن را پیدا كرد اما حداقل به جرأت می توان گفت یكی از آثار بدست آمده در كاوشهای باستان شناسی و همچنین در كتیبه های بدست آمده در تخت جمشید به لوحهایی برمی خوریم حاكی از اینكه به كارگران و هنرمندان دستمزد برای تزئینات روی درب های چوبی تخت جمشید پرداخت می گردیده كه همه دلالت بر قدمت این هنر چند هزار ساله دارند. آنچیزی كه مسلم است به علت نوع ابزار خاص آن زمان از ظرافت و روشهای ویژه برخوردار بوده و عموماً از اشكال هندسی كنار هم گذاشته شده شكل می گرفته است. به مرور زمان با پیشرفت تكنولوژی و ابزار مناسب این هنر دستخوش تغییرات در روش اجرا و طرح شد با ورود اسلام به ایران این هنر در مكانهای مقدس مذهبی نمو پیدا كرد كه نمونه آن را روی درب های مساجد ایرانی میتوان یافت . یكی از قدیمی ترین این آثار درب معرق كاری شده موجود در موزه مركزی آستان قدس رضوی متعلق به قرن هشتم هجری می باشد كه قسمتی از آن معرق سطح آن در دوره های بعد مرمت و بازسازی شده است « متأسفانه از تاریخ مرمت این اثر معلوم نمی باشد. » پس از ورود كمان اره مویی به شكل جدید و تیغ های ریز تحولی نو در این هنر پدید آمد كه میتوان به صورت زیر آن را بیان كرد .
پیدایش معرق :
در باورهای مردم پیدایش معرق « موزائیك اینگونه بیان شده » خداوند هنر « زیرنویسی »
هنگامی كه ............ الهه عشق و هنر خواست هنر را بدون واسطه به انسانها بدهد به مزها دستور داد كه فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده الهه عشق مجسمه آنها را درست كرده و در محلی نگهداری می كردند كه به این محل نگهداری موزه می گفتند كه در حال حاضر به محل نگهداری آثار هنری خود میگوئیم و برای تشكر از مزها با ادوات موسیقی مینواختند و جشن و پایكوبی میكردند كه به این موزیك می گفتند و به تزئینات داخل موزه كه بدون هیچ شكل هندسی خاص بود و از كنار هم قرار گرفتن قطعات مختلف برای نشان دادن یك طرح خاص بود موزائیك میگفتند كه پس از ورود اسلام به ایران واژه موزائیك به معرق تبدیل شد.
البته همانطور كه در تاریخچه معرق روكش و خاتم ذكر شده این هنر در مناطق مختلف دارای سبك ها و روش های مختلف می باشد و بسته به منطقه خاص خود و عوامل محیطی نوع اجرای آن متفاوت بوده است مثلاً معرق روكش به خاطر وجود صنعت روكش سازی در مصر باستان دارای قدمت حداقل 3000 سال قبل از میلاد می باشد ( رجوع شود به تاریخچه معرق روكش ) و معرق درون چوب ( رجوع شود به معرق سبك هندسی ) در جنوب شرقی آسیا با روش خاص كار می شده است.
اما در ایران به خاطر اینكه همزمان با ساخت بنا نما هم ساخته می شد می توان آن را خاصیت اصلی و پیدایش این سبك معرق دانست.
در ابتدا هنگام ساخت بنا ،‌ قسمتی كه نما كار می شد را قبلاً لعاب داده و همزمان در موقع ساخت درجای خود نصب می گردید ( آجر لعابدار ) سپس با پیشرفت تكنولوژی ساخت بناها جای نما را خالی گذاشته « معرق كاشی » و سطح را بعداً با قطعات مختلف پر می كردند .
در وسایل كاربردی مانند صندوقچه ها و شانه ها و ... چوبی اوایل عموماً از عاج و استخوان و سنگهای قیمتی كار می شد كه سپس این موارد جای خود را به چوبهای رنگی داد . جهت مطالعه بیشتر رجوع شود به تاریخ هنر ایران . »
متأسفانه بعلت كمبود منابع و مأخذهای مستند و اینكه كارهای كارشناسی شده در قدمت رشته های هنری بسیار به ندرت توسط خود ایرانیان انجام شده و حتی گاه ندانسته از تحقیقات مغرضانه مورخین و نویسندگان خارجی بهره برده اند این هنر ایرانی را دارای خواستگاه خارجی میدانند مثلاً رومیان برای كوچك جلوه دادن شكست خود از شاپور اول معرق سنگهای «موزائیك» كار شده در كاخ شاپور را كار اسیران رومی می دانند در صورتی كه عظمت و معماری خاص بكار رفته در آنجا را كه نشان دهنده تفكر و ذوق ایرانی است را نادیده می گرفتند . امید است كه جوانان عزیز ایرانی با تأمل در گذشته خود بهتر خود و كشور خویش را بشناسند . زیرا هنر و فرهنگ یك ملت هویت هر شخص می باشد

09381456002
هنر بهتر از گوهر نامدار
هنرمند را گوهر آید به کار
تو را با هنر گوهر است و خرد
روانت همی از تو رامش برد

موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب

دریافت کد پرواز حباب ها
بازی تخت نرد آنلاین برخط چند نفری چرارفتی همایون شجریان چرا رفتی؟ چرا؟ من بیقرارم ، به سر سودای آغوش تو دارم نگفتی ماهتاب امشب چه زیباست ، ندیدی جانم از غم ناشکیباست چرا رفتی؟ چرا؟ من بی قرارم ، به سر سودای آغوش تو دارم خیالت گرچه عمری یار من بود، امیدت گرچه در پندار من بود بیا امشب شرابی دیگرم ده ، ز مینای حقیقت ساغرم ده چرا رفتی، چرا؟ من بی قرارم ، به سر سودای آغوش تو دارم چرا رفتی؟ چرا؟ من بیقرارم ، به سر سودای آغوش تو دارم نگفتی ماهتاب امشب چه زیباست ، ندیدی جانم از غم ناشکیباست چرا رفتی؟ چرا؟ من بی قرارم ، به سر سودای آغوش تو دارم دل دیوانه را دیوانه تر کن، مرا از هر دو عالم بی خبر کن دل دیوانه را دیوانه تر کن، مرا از هر دو عالم بی خبر کن ، بی خبر کن بیا امشب شرابی دیگرم ده، ز مینای حقیقت ساغرم ده چرا رفتی، چرا؟ من بی قرارم چرا رفتی، چرا؟ من بی قرارم به سر سودای آغوش تو دارم چرا رفتی، چرا؟ من بی قرارم به سر سودای آغوش تو دارم چرا رفتی، چرا؟ من بی قرارم به سر سودای آغوش تو دارم پرینت

مجله نایت پلاس

Dance Of The Clouds By ORIGEN | ERA of aquarius . چاپ این صفحه

پرینت