تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com - سکه شناسی وتاریخ سکه ها

علم سكه شناسی :



سكه شناسیقسمت مهمی از باستان شناسی است كه شاهد زنده ای از تمدن دنیای قدیم و ملل مختلف میباشد . علم سكه شناسی توانسته است بزرگترین خدمت را در روشن كردن تاریخ گذشتهبنماید و گوشه های تاریك و مبهم را روشن كند . سكه در هر دوره نمایندة عادات ، آداب، خط ، زبان ، هنر ، مذهب ، تمدن ، ثروت ، ورشكستگی و ارتباطات تجاری هر ملت ومملكتی است ، یعنی منبع اطلاعاتی صحیح و دقیق از دنیای قدیم ، یعنی از دورانی كهآثار هنری ، ابنیه ، معابر و مقابر ویران قدیم را از روی قرنیه به طور ناقص و گاهیبا تصور از آنچه از بنا به جا مانده تعمیر و تا حدی به صورت اصلی درآورند و باحقیقت زمان تطبیق دهند . در این قسمت سكه ، حلال مشكلات شده و كمك شایانی به تاریخهنر دنیای قدیم نموده است .

 

روی اغلب سكه های یونان صورت خدایان افسانه ایو بناهای تاریخی مانند : كولیزه (محل نمایش جنگ حیوانات وحشی با انسان) یا اكروپلیسآتن (خرابه های آتن كه در بلندی روی تخته سنگی عظیم قرار گرفته است) و غیره منقوشگردیده است . این نمونه ها دقیق و ظریف برای بناها و نقص و شكستگی مجسمه ها مطابقاصل بزرگترین كمك و راهنما شده اند . قسمت مهمی از آثار هنری ساسانی كه فلزكاری وزرگری است و خوشبختانه قطعاتی بسیار جالب از صحنه های شكار ، رزم و بزم از حفاریهابدست آمده است و بواسطة تطبیق با سكه های آن دوره كه تصویر كامل هر یك از سلاطین بهطور دقیق و ظریف از تزئین سر و سینه ، آرایش مو و تاج است می توان این شاهكارهایهنری را با صداقت شخصی و منتسب به هر یك از شاهان واقعی نمود . (قسمت مهمی از اینظروف نقره و طلا در موزة لنینگراد است) .


قبل از پیدایش سكه :

قبل ازاختراع و ایجاد سكه با وزن صحیح و مقدار معین فلز ، ارتباط و داد و ستد مردم از راهمبادله صورت می گرفت . تمدنهای قدیم بدون آشنایی با سكه ، زندگی تجارتی خود را ازراه مبادله می گذراندند . در روی نقاشیها و حجاریهای مصر قدیم ، صحنه های معاملات وداد و ستد بوسیلة معاوضه صورت گرفته است دیده می شود . در اوستا دربارة مزد كارگرانیا گرفتن جریمه از چهار پایان ذكر شده است . برای پرداخت دست مزد یك پزشك برایدرمان كدخدایان یك گاو و برای شهربانان یك اسب خوب و برای پادشاهان یك گردونه چهاراسبه و برای زنان به ترتیب یك ماده الاغ ، یك ماده گاو و یك ماده شتر مقرر می كردهاند .




اشكال بدوی پول :

استفاده ازاشكال اولیه پول در جهان سوم و شمال آمریكا سابقه دارتر است . اسناد و مدارك بیشتریمبنی بر استفاده از پول در این مناطق نسبت به اروپا وجود دارد . در كنار چیزهایی كهبه عنوان پول مورد استفاده قرار می گرفتند ، استفاده از مهره در شمال آمریكا ،صدفهای كاوری در افریقا و آسیا و دندانهای نهنگ از همه رایج تر بوده است . در جامعهفیجیان هدایای ، دندان نهنگ بخش مهمی از مراسم های خاص بودند . دندانهای نهنگ Tambua ( گرفته شده از كلمه Taboo ) بودند كه اهمیت مذهبی داشته و تا اواسط دهه 1960 به عنوان پول مصرف داشته است .

در دورة هومر شاعر معروف یونانی چهارپایان اساس قیمتها بوده اند . دولتها برای جلوگیری از تقلب در عیار سكه ها ، علامتمشخصی را بر روی شمشهایی كه وزن معین داشتند ضرب می زدند كه در حقیقت این علامتگذاری اولین قدم برای ایجاد سكه می باشد .

معادن مس قبرس یكی از مهمترینعایدی این ناحیه بوده است . و در الواح مصری متعلق به 14000 یا 1600 ق . م در دورانسلطنت فرعون مصر آمنوفیس سوم یا آمنوفیس چهارم از واردات مهم مس از قبرس به مصر سخنرفته است . در بعضی از الواح شاه قبرس در قبال معاوضة شمش های مس از فرعون خواستهكه نقره برایش بفرستد .

هدف از ایجاد سكه :

نخستینهدف از ایجاد سكه قومیت ، حاكمیت و استقلال و آزادی بوده است . در آن زمان از جملهوسایل آسان كردن مبادلات و تجارت به حساب می آمد و شاید بتوان گفت بعد ها این جنبهبر جنبه های دیگر برتری یافت
ایرانی ها پس از فتوحات پی در پی درآسای صغیر به وجود سكه و لزوم آن پی بردند ولی پادشاهان هخامنشی چون كمبوجیه وكوروش به ضرب آن اقدام نكردند ، اما به شهرها و ممالكی كه تابع ایران شده بودنداجازه دادند كه به ضرب سكة محلی خود ادامه دهند . داریوش اول برای اولین بار درایران یه ضرب سكه های طلا و نقره اقدام نمود و سكه های طلا دریك و از طلای خالص وبه وزن 41/8 گرم و شكل نقه 6/5 گرم است . داریوش هم برای ترتیب اوزان تناسب طلا ونقره را به كار برد و چون در یك 41/8 گرم با وزن 112 گرم نقره مطابقت میكرد و این وزن برای گردش در تجارت و كسب سنگین و غیر حمل بود ، از این رو به دهقسمت تقسیم نمود و هر سكه 21/11 گرم وزن داشت . در این صورت سكة نقره 21/11 گرم بایك سكة طلای در یك 41/8 گرمی مطابقت می نمود . ولی داریوش برای سهولت امور معاملاتیسكه های نقره را به نصف وزن تقلیل داد كه همان شكل معروف است كه 6/5 گرم است ،بنابراین بیست شكل نقره ارزش یك دریك طلا را داشته است
.



ضرب سكه در چینپس از كشورهای دیگر متداول گردید ولی چینیها خودشان مستقلاً مبادرت به این كاركردند و آنرا از ملل دیگر یاد نگرفتند . ژاپنیها و كره ایها ضرب سكه را از چیناقتباس نمودند .


چگونگی ضرب سکه

با اختراع سکه ، حوزه ارتباطی محکمی ایجاد شد و مردم ازمعیارهای واحد و مشترکی برای ارزیابی داراییها ، سود و زیان و بدی هایشان استفاده کردند. میزان خراج ، مالیات ، معاملات و مبادلات درون مرزی و برون مرزی بر اساس سکه ها محاسبه می شد. معمولا سکه را با چکش ضرب می زدند و طریقه ضرب این گونه مسکوکات آسان بود.قرن ها به این ترتیب عمل می کردند که ابتدا نقش پشت سکه را روی فلز محکمی که معمولا از فولاد بود به طور معکوس و منفی حکاکی می کردند و آن را در وسط سندان کار می گذاشتند و به همان طرز عینا نقش روی سکه را نیز در سرسنبه ای از فولاد حکاکی می کردند. پس از تعیین عیار مناسب فلزات و ذوب و شمش نمودن ، آنها را خرد کرده ، به قطر و وزن لازم به صورت قطعاتی می بریدند و آن را گداخته ، به ضرب فشار چکش به صورت مسکوک در می آورند. این نوع سکه زدن منحصر به کشور ما نبود، تقریبا در همه جای دنیا به همین شیوه عمل می شد، بعدها به صورت بسیار ابتدایی از منگنه ها استفاده می کردند و پس از سال 1561 م با اختراع ماشین ضرب سکه در اروپا ، سکه های استاندارد رواج یافت. براساس نوشته ها و مدارک موجود در ایران، در زمان صفویه نظم و ترتیب خاصی برای ضرب سکه وجود داشت و ضرابخانه ، سازمان اداری گسترده ای دارای مشاغل متنوع بود که تحت نظر معیرالممالک اداره می شد. عزل و نصب حکاکان ، زرکشان ، ضرابی باشی ، ظابطان ، صنعتگران ، کارکنان و کارمندان با وی بود و هیچ یک از عاملین دیگر حق دخالت نداشتند. دستگاه های مهم ضرابخانه عبارت بودند از:

  1. دستگاه سباکی (گدازنده) برای ذوب و خالص کردن طلا و نقره.
  2. دستگاه قرص کوبی که فلزات را به شکل قرص در می آوردند.
  3. دستگاه آهنگری برای شمش کردن فلزات.
  4. دستگاه چرخ کشی برای نوار کردن شمش ها به ضخامت معین.
  5. دستگاه قطاعی برای قطعه قطعه کردن نوار فلزات.
  6. دستگاه کهله کوبی ، فلزات قطعه شده را پهن کرده ، به اندازه سکه در می آورد.
  7. دستگاه سفیدگری، قرص های زر و سیم را پاک می کرد.
  8. دستگاه تخش کنی ، قرص های کم وزن را جدا کرده ، مجددا با وزن صحیح آماده می کرد.
  9. دستگاه سکه کنی ، قرص ها را سکه می کند.

در دوران افشاریه و زندی ها تا اواسط قاجاریه وضع ضرب سکه کم و بیش به همان صورت بود تا در سال 1282 هجری ناصرالدین شاه دستور داد ضرابخانه ای با روش جدید از فرانسه خریداری و به ایران وارد شود و پس از وقفه ای دوازده ساله ، ضرابخانه جدید در سال 1294 هجری به دستیاری پشان ، مستشاراتریشی ، کار خود را آغاز نمود.

اصول فنی ضرب سكه در ضرابحانه هایقدیم :



حسن احتیاج در امر تجارت و داد وستد مردم قدیم را بر انگیخت كه ازفلزات استفاده كنند و بوسیلة ان معاملات خود را انجام دهند . ابتدا فلز را به شكلتبر ، طقه ، دیگ و خنجر به كار می برند و بعد با پیشرفت تمدن مس ، آهن ، برنر ، طلاو نقره را به صورت شمش ، طقه دراورند . برای آنكه قطعات سكه هم وزن ، هم شكل و همنقش باشد ، اصولی بود كه باعث پیدایش ضرابخانه شد .
سكه را بوسیلة سر سكه ضرب می كردند ،سر سكه كه استوانه ای شكل یود ، و از برنز یا آهن ساخته شده و در یك طرف آن نقشمورد نظر حك گردیده بوده ، بر روی سندانی فلزی قرار می دادند ، فلز را كه كمی گرمشده بود ، و قابل اثر ، بر روی آن گذاشته ، بعد سر سكه را از طرفی كه منقوش بود برروی آن قرار داده ، بعد از تنظیم آن چكش را با شدت می زندند ، تا اثر نقش بر

رویسكه نقر گردد .

با ضرب سكه در ایران مبادلات بازرگانی بین المللی راحت تر ،روانتر و سریعتر شد . و این امر تحولی بزرگ در امر اقتصاد و تجارت بود . سكه قدمتیبیش از این تاریخ داشت و متجاوز از یك قرن قبل از ایجاد حكومت هخامنشی ، برای اولینبار در یونان متداول شد و به دنبال آن لیدیاییها از یونانیها ضرب كردن سكه را فراگرفتند و آن را در داد و ستد به كار بردند
.

پس از فتح لیدی به وسیلة كوروش، ضرب سكه به همان ترتیب در ضرابخانه های سارد ادامه یافت . هنگامی كه داریوش بهپادشاهی رسید و پس از فرونشاندن اغتشاشات اولیه ، به ضرب سكه پرداخت كه به داریكمشهور شدند . سكه ها از جنس طلا و نقره بودند و سكه های طلا مخصوص داریوش بود . ازآن پس ، در سراسر امپراطوری سكه فقط به نام داریوش ضرب می شد
.

لازم بهتوضیح است كه اكثر مورخان لیدیها را اولین قومی می دانند كه سكه ضرب كرده اند .




طبقه بندی: سکه شناسی وتاریخ سکه ها، 

تاریخ : شنبه 14 اسفند 1389 | 01:16 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات
.: Weblog Themes By BlackSkin :.