تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com - تمبر و تاریخچه ان

تمبر و تاریخچه ان قسمت دوم
پستچی بیچاره مجبور می شد نامه را بر گرداند. این امر باعث ضرر اداره کنندگان تشکیلات پست بود. اختراع ماشین بخار تحول عظیمی را در جهان پایه گذارد که در سیستم پستی هم تاثیر فوق العاده نمود.

      

 در سال 1837 سیر رونال هیل SIR ROWLAND HILL مطالعات بسیار در مورد نحود دریافت کرایه پست نمود. بعضی مردم فکر ایجاد تمبر را یک پدیده جدید از طرف رونالد هیل می دانند، در حالی که برای جمع آوری مالیات سال ها از نوعی اتیکت چاپی شبیه تمبر استفاده می شد.

  

 فکر استفاده از تمبر برای اخذ کرایه پست از فرستنده نامه و اصولاً چاپ اولین تمبر پست از طرف سیر رونالد هیل بود. اولین تمبر پست در انگلستان معروف به پنی سیاه BLAK PENNY در تاریخ 6 می 1840 منتشر شد و چون انتشار تمبر پست قبل از این تاریخ سابقه نداشت از نوشتن نام کشور انگلستان بر روی تمبر خودداری کردند

    

 کما این که هنوز بعد از گذشت بیش از 160 سال نام انگلستان بر روی تمبر آن کشور دیده نمی شود، مگر تصویری از پادشاه یا ملکه که پادشاه می باشد در گوشه تمبر چاپ می شود.

                           

برای سهولت چسباندن تمبر باکت پشت تمبر را چسب زدند، این مسأله که پشت تمبر را که صورت ملکه دارد بایستی با آب دهان مرطوب کرد جار و جنجال بپا نمود و آن را نوعی توهین به ملکه می دانستند و بعضی هم نسبت به مهر زدن روی تمبر که باعث آلودگی صورت ملکه می شد باز اعتراض داشتند که مالیدن و ملوث کردن صورت ملکه است.

                                        

هم زمان با اولین تمبر پست دولت انگلیس پاکت که روی آن تمبر چاپ شده بود و هم چنین پاکت بدون تمبر ولی با تصاویری زیبا منتشر نمود. فکر چاپ تمبر پست که بوسیله سیررونالد هیل انجام گرفت بلافاصله جنبه جهانی گرفت و کشورها یکی پس از دیگری اقدام به چاپ تمبر نمودند و در فاصله ده سال 25 دوک نشین، ایالت و بعضی کشورهای بزرگ منتشر نمودند. ارسال نامه بین کشورها و تحویل و پرداخت کرایه پستی آن ها مشکلاتی را بوجود آورد.

                          

 دکترهاینریش فن اشتفان DR.HEINRICH VON STEPHAN رئیس پست امپراطوری آلمان تشکیل اتحادیه پستی جهان را پیشنهاد نمود. مسائل مربوط به پست و نحوه کار ادارات پست کشورها تنظیم قوانین و مقررات در این اتحادیه بررسی و تصمیمات متخذه که با تصویب نمایندگان عضو این اتحادیه بوده به کشورهای عضو ابلاغ می شود. اتحادیه پست جهان در 1875 میلادی بوجود آمد و مرکز آن در شهر برن در کشور سوئیس است. دولت ایران در تاریخ اول در تاریخ اول سپتامبر 1877 به عضویت این اتحایه در آمد. دولت ایران در سال 1865هیئتی را برای تهیه طرح تمبر و مذاکره با طراحان معروف به فرانسه نمود. با ورود این هیئت شخصی بنام ریستر که از مقصود و هدف هیئت ایرانی مطلع شده بود طرحی تهیه و تسلیم نمود که مورد قبول واقع نشد و به او برگشت دادند هیئت مذکور طرح دیگری که به وسیله ی آلبرت بار طراح تمبر تهیه شده بود قبول و کلیشه های تهیه شده را با خود به تهران آورد. با استفاده از کلیشه های موجود تمبر های اولیه ایران را در تهران چاپ نمودند.



تاریخچه تمبر در ایران

نخستین بار در سال ۱۲۷۹ با تأسیس دفتر پستی انگلستان در ری شهرِ بوشهر و استفاده از تمبر هندوستان در محمولات پستی، تمبر در ایران رواج یافت. در سال ۱۲۸۲، هیئتی از ایران رهسپار پاریس شد تا با مقامات پست فرانسه برای سفارش تمبر مذاکره کند. فردی به نام ریستر، که از منظور هیئت ایرانی با خبر شده بود، کلیشه‌ هایی با نقش شیر و خورشید تهیه کرد و نمونه ‌های چاپ شده آن را به نمایندگان ایران نشان داد. چون وی قبلاً اجازه نگرفته بود، هیئت ایرانی آن را نپذیرفت و شخصی به نام بار عهده دار این کار شد. مقامات ایرانی با نمونه تمبرهای بار با طرح شیر و خورشید موافقت کردند، اما استفاده از تمبر به سبب بی‌ سر و سامانی تشکیلات پستی ایران تا مدتی به تعویق افتاد. در سال ۱۲۸۵، از روی همین کلیشه‌ ها تمبرهایی چاپ شد و در اختیار پستخانه‌ ها قرار گرفت. از این تمبرها، که به «سری باقری» معروف بود، تا ۱۲۹۶ استفاده شد. در سال ۱۲۹۳، توزیع تمبر از انحصار دفاتر پستی خارج شد و در ۱۲۹۴، ایران به عضویت اتحادیه جهانی پست درآمد. مدتی بعد با پشتکار میرزا علی‌ خان امین‌الدوله، وزیر پستخانه، اداره ثبت و تمبر دولتی اعلام کرد: از این پس تمام اسناد معاملات از قبیل نقدی و جنسی، ملکی و تجارتی و کلیه نوشتجات از عرایض و احکام تا قبوضات… موافق قانون مخصوص باید به مُهر و تمبر و ثبت اداره مذکور برسد.

 

با توجه به این که انتشار تمبر در انحصار دولت بود، پیام‌ها و تصاویر روی تمبر، دیدگاه ‌های رسمی حکومت را در عرصه ‌های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی بیان می ‌کرد. در دوره قاجار، نقش شیر و خورشید یا تصویر شاه تنها تصویر تمبرها بود و فقط این دو، نماد ایران به شمار می ‌آمدند. در سال ۱۳۲۶، به هنگام قیام مردم تبریز بر ضد محمدعلی شاه، ستارخان تمبرهایی به چاپ رساند که در سال ۱۳۳۷ شیخ محمد خیابانی روی آن مهر آزادیستان زد. در ۱۳۲۷، در پی نهضت مردم لار به رهبری سید عبدالحسین مجتهد لاری، تمبرهایی با عبارت پست ملت اسلام به چاپ رسید. در شوال ۱۳۳۳، که ارتش انگلستان بندر بوشهر را گرفت، روی تمبرهای اداره پست شهر، مهر Bushire under British occupation (بوشهر در اشغال انگلستان) خورد که نشانه تسلط انگلستان بر آن جا بود. در سال ۱۳۳۵، در پی نهضت انقلابی کازرون، روی تمبرهای احمدشاهی مهر ملت کازرون زدند. انتشار تمبری با عنوان«پست انقلابی ایران گیلان ۲۵ ثور ۱۲۹۹» برای اعلان جمهوری در گیلان به رهبری میرزا کوچک ‌خان جنگلی بود که معروف به تمبر انقلاب شد. علاوه بر آن مهر مخصوصی با عبارت پست دولت جمهوری شوروی ایران درست کردند که روی پاکت ‌های رسیده می ‌زدند. مهر«سانسور جمهوری ‌طلبان غرب ۱۳۰۳» روی تمبرهای بسته‌های پستی همدان و سنندج و قزوین و اراک، بیانگر تمایلات جمهوری‌ خواهانه حاکمان غرب کشور بود. پایان سلسله قاجاریه با زدن مهر «پست حکومت موقتی پهلوی ۹ آبان ماه ۱۳۰۴ـ ۱۹۲۵» روی تمبرهای مالیاتی، اعلان گردید. از آن پس یا روی تمبرها چهره شاه تصویر می‌ شد یا تصاویری از برنامه ‌های اصلاحات اقتصادی و اجتماعی. در دوره پهلوی، برخی اقدامات عبارت بود از چاپ تمبر های فراوان با نقوش معماری باستانی ایرانی و تصاویر شاهان هخامنشی و ساسانی، اعلام تغییر نام پِرشیا به ایران و انتشار دوره تمبر با تصاویر ورزش ‌های باستانی، بزرگداشت مفاخر و مشاهیر ایرانی هم چون سعدی، رودکی و ابن سینا. بارزترین ویژگی تمبرهای دوره پهلوی، اختصاص داشتن آن ها به شاه و خانواده سلطنتی بود. بزرگداشت ازدواج، تولد فرزند و تاج گذاری، مضمون بسیاری از تمبرهای این دوره و چهره شاه، تصویر غالب تمبرهاست. با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، تصاویر و مضامین تمبرها کاملاً دگرگون شد. نخستین تمبرهای پس از انقلاب، که در فروردین ۱۳۵۸ منتشر شد، تصاویری از قیام مردم داشت. وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ و ۲۱ و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، بر تمبرها ترسیم شد، که به نوعی مراحل گوناگون مبارزه مردم را تا پیروزی انقلاب بیان می ‌کرد.

برخی تمبرهای منتشر شده در سال ۱۳۵۹ به بزرگداشت شهید مطهری، علی شریعتی و آیت اللّه طالقانی، پیشگامان انقلاب اسلامی، اختصاص داشت. برخی تمبرهای منتشر شده پس از انقلاب به طور ویژه به کسانی اختصاص دارد که در حافظه تاریخی مردم به عنوان الگوی شهامت و مبارزه ثبت شده‌اند، مانند انتشار تمبر یکصدمین سالگرد تولد محمد مصدق در ۲۹ اسفند ۱۳۵۸/ ته نقش تمبرهای ایران ــ که در دوره قاجار، تصویر شیر و خورشید و در دوره پهلوی، عبارت«دولت شاهنشاهی ایران» بود ـ در اردیبهشت ۱۳۶۰ به عبارت«جمهوری اسلامی ایران» تغییر یافت. پس از انقلاب به جای تمبرهای ویژه جشن ‌های ۲۵۰۰ ساله یا تاج گذاری، تمبرهایی به مناسبت اعیاد و مناسبت ‌های مذهبی چاپ شد.

 تمبرهای ویژه هفته وحدت نیز به منظور همبستگی میان مذاهب اسلامی بارها به چاپ رسید. حمایت از جنبش ‌های اسلامی دیگر کشورها، هم چون انتفاضه فلسطین و قیام مردم افغانستان، در این میان جایگاهی خاص دارد. بر تمبر های پس از انقلاب، موضوع شهادت، به صور گوناگون تصویر شده است؛ از جمله تمبرهای بزرگداشت پیشگامان انقلاب اسلامی و شهدای جنگ تحمیلی و شهیدان نهضت ‌های اسلامی سایر کشورها.

 
جنگ تحمیلی و پیامدهای آن نیز موضوع بسیاری از تمبرهاست. برخی از این تمبرها رویدادهای مهم جنگ را بازگو می کند. امروزه، چند انجمن دوستدار تمبر فیلاتلی در زمینه گردآوری و مطالعه تمبرهای ایرانی فعالیت می ‌کنند، از جمله انجمن دوستداران تمبر اصیل و انجمن مطالعاتی دوستداران تمبر ایران. مجلاتی اختصاصی نیز چون جام تمبر، تمبر و پیام تمبر در ایران به طور متناوب چاپ شده است. نخستین تمبر تصویری ایران در آگوست 1876 به سفارش گوستاوون ریدرر رییس اتریشی پست ایران به روش تیپوگرافی در چاپخانه دولتی اتریش در وین به چاپ رسید. طرح این تمبر تصویر ناصرالدین شاه به رنگ سیاه روی زمینه شبکه‌ای رنگی است. به گفته"ویلیام هاروتیونیان"، رئیس انجمن تمبر ایران، محقق و عکاسی که مدت های طولانی روی تمبرهای ایران مطالعه کرده است: «دومین سری که در فیلاتلی ایران اهمیت خاص دارد سری لیتوگراف می باشد که برای اولین بار نام کشور ایران در عبارت ممالک محروسه ایران روی ان نقش بسته است. بعد از انتشار تمبر های فوق که در حالت اضطرار به روش لیتوگرافی چاپ شده اند سری گراوه که از طراحی زیبایی برخوردار است در 7 رقم انتشار یافت. به گفته هاروتیونیان، رنگ آمیزی تمبرهای سری 4 جور ناصری به صورت یک شاهی، سیاه و بنفش، دو شاهی، سیاه و سبز، پنج شاهی، سیاه و قرمز، ده شاهی، سیاه و آبی است. هاروتیونیان، که این اطلاعات را در مجموعه ای گردآوری کرده است، در باره این تمبرها گفت: «از تمبرهای سری 4 جور در سال های بعد برای فروش در بازار فیلاتلی به سفارش بواتال رئیس وقت پست در وین چاب مجدد صورت گرفته است.» در بررسی های این محقق، ثابت شده است: «رنگ تمبرها به رنگ تمبرهای اصلی بوده و مشخصه این تمبرها وجود نقطه ای شبیه سنجاق با دکمه روی کروات شاه است. نخستین تمبر تصویری ایران در آگوست 1876 به سفارش گوستاو ون ریدرر، رییس اتریشی پست ایران به روش تیپوگرافی در چاپخانه دولتی اتریش در وین به چاپ رسید. طرح این تمبر تصویر ناصرالدین شاه به رنگ سیاه روی زمینه شبکه‌ای رنگی است.

این محقق افزود: «گوستاوفن ریدرر سفارش چاپ 300 هزار پاکت پستی که تمبر 5 شاهی سری 4 جور روی آن به چاپ رسیده بود را به چاپخانه دولتی اتریش داده ،ولی مصرف این پاکت ها در شبکه پستی رایج نشد در نتیجه از طرف مقامات اجاره داده شد که تمبرهای چاپ شده روی پاکت ها بریده و به صورت تمبر بالصاق مجدد روی مرسولات پستی مصرف شوند.» هاروتیونیان معتقد است: «به علت کمبود تمبر در بعضی از مراکز پستی از تمبرهای سری 4 جور نصفه مصرف شده اند. تمبرهای 2، 5 و 10 شاهی به صورت نصفه افقی یا عمودی در شهرهای رشت، شیراز و کاشان مصرف شده اند. مصرف تمبرهای 10 شاهی به صورت نصفه افقی که با مهرshahy 5 یا shahi 5 دیده شده است.» بررسی ها نشان داده است: «این عمل کارf .a stahl رییس وقت پست تبریز بدون مجوز از سوی m.riedere رییس کل پست انجام شده است. این تمبرها احتمالا به صورت واقعی در تبریز، ارومیه، خوی و مراغه مصرف شده اند که به علت کمبود تمبرهای 5 شاهی در این شهرها بوده است. البته این مطلب دارای شبهه بسیاری است.»




طبقه بندی: اسکناس وتمبرهای قدیمی، 

تاریخ : شنبه 14 اسفند 1389 | 05:25 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات
.: Weblog Themes By BlackSkin :.