تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com

معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com
هرانسانی آفریده اندیشه های روزانه خویش است. اگرانسان میخواهددگرگونی در زندگیش روی دهد، باید از دل و جان آغازکند 
قالب وبلاگ
معرق کاران برای دل خود بر چوب نقش می‌زنند
مهناز وحیدی- قرار گرفتن چوب‌های رنگارنگ در کنار هم نقش‌هایی را ایجاد می‌کند که هر بیننده‌ای را محو خود می‌کند. وقتی به درختان نگاه می‌کنی گمان نمی‌کنی که رنگ چوب آن‌ها مانند برگ و میوه‌شان با هم فرق کند.

معرق بر روی چوب از هنرهایی است که در آن هنرمند با استفاده از تفاوت رنگ چوب‌ها نقش ماندگار بر صفحه چوبی می‌زند به گونه‌ای که اتحاد چوب‌ها نمایش رنگ‌ها را به منصه ظهور می‌رساند.

معرق چوب، هنر ایجاد طرح‌های زیبا با استفاده از کنار هم قرار دادن چوب‌های رنگی است در این هنر اجزای مختلف طرح یا تصویر اولیه باید چنان با چوب‌های گوناگون جایگزین شود که در نهایت همان تصویر طرح اولیه را برای بیننده تداعی کند.

معرق کاری کاشی در دوره سلجوقیان یعنی از قرن 6 هجری به سمت کمال رفت و متداول شد. در قرن هشتم هجری هنرمنان معرق کار به مراتب از هنرمندان عهد سلجوقی جلو افتادند، دراین قرن موفق شدند بر ظرافت آثار کاشی معرق بیافزایند و لطیف‌ترین و زیباترین اشکال بنایی و هندسی را در مجموعه‌ای از رنگ‌های زیبا و براق که بیشتر در فنون و صنایع شرقی به خصوص ایرانی دیده می‌شود، نمایش دهند.

وجه تشابه معرق کاشی و معرق چوب در شیوه کار آن‌ها است که در هر دو مورد نقش‌ها از ترکیب قطعات رنگی جنس مورد نظر شکل می‌گیرد.

با ورود کمان اره به ایران، معرق چوب توسعه یافت و با گذشت زمان رو به تکامل رفته، به گونه‌ای که امروزه انواع و اقسام معرق‌ها با زمینه‌های مختلف و با رنگ آمیزی متفاوت تولید شده و حتی به خارج از ایران نیز صادر می‌شود.

استاد حسن فردوست از جمله استادان این هنر زیباست که با تحقیق در زمینه کاری خود علاوه بر ابداع روش‌های نوین معرق کاری روی چوب، فعالیت‌های چشمگیری را دراین حوزه انجام داده است.

موفقیت‌های این استاد برجسته بهانه خوبی برای آغاز یک گفتگوی هنری است.

در خصوص سابقه هنر معرق و فعالیت خودتان در رشته معرق چوب توضیح دهید؟
معرق هنری است با قدمت چند هزار ساله که آثار و بقایای این هنر در تخت جمشید به دست آمده است، ولی طبق شواهد موجود این هنر در دوران صفویه به بازارها آمد و جامعه ایرانی با آن آشنا شد.

هنر معرق یکی از رشته‌های پر پیشینه صنایع‌دستی ایران که نسبت به سایر صنایع مانند خاتمو منبت قدمت بیشتری دارد. زادگاه این هنر، هند است و در ابتدا تلفیقی از چوب و فلز بوده است اما بعد از آنکه به ایران راه یافت به کمک ذوق معرق سازان ایرانی به جای یک نوع چوب از چوب‌های مختلف در تولید آن استفاده شد.

من هنر معرق را از کودکی و در کنار پدرم استاد محمد فردوست آموختم و در حال حاضر بیش از 20 سال است که در این رشته هنری فعالیت می‌کنم.

از احساس خودتان نسبت به هنر معرق بگویید؟
معرق یعنی دمیدن روح آدمی در نفس چوب، به این معنی که انسان خود را در چوب پیدا کند و حرفش را به وسیله صدای برش چوب و فکرش را با نقش چوب بیان کند.
به این معنا که حرکت زندگی در امتداد برش چوب‌ها و جمع آوری غم‌ها و شادی‌ها و در کنار هم قرار دادن تمام آن‌ها برای به وجود آمدن یک احساس.

اولین آموزش معرق و به طور تخصصی از چه زمانی و توسط چه کسی در کشور آغاز شد؟
سابقه معرق کاری و آموزش مربوط به آن به سال 1309 می‌رسد که در آ ن سال با تلاش استاد حسین طاهرزاده، گروهی از هنرمندان نام آور هنرهای سنتی از سراسر کشور در تهران گردهم آمدند و مدرسه صنایع مستظرفه را تأسیس کردند.

با توجه به سابقه چندین ساله در رشته معرق کاری، آیا با مشکلاتی مواجه بوده‌‌‌اید؟
مشکلات پیش روی معرق به مرور زمان ایجاد شده و متأسفانه در خصوص این هنر، اصل شایسته سالاری مد نظر قرار نگرفته است.

با توجه به این بی تدبیری‌ها، امروز بسیاری از معرق کاران، درختان و چوب‌ها را نمی‌شناسند و در برخی تابلوهای معرق به دلیل اینکه زنده بودن چوب‌ در نظر گرفته نمی‌شود، تابلوها بی روح بوده و مخاطب را جذب نمی‌کنند.

چگونه معرق کاران بدون شناخت چوب آثاری را خلق می‌کنند؟
با وجود قدمت هنر معرق چوب و ساخت تابلوهای زیاد، تعداد آثار هنری معرق سالمی که در موزه‌ها هستند، انگشت شمارند و اکثر تابلوها ترک خورده هستند این امر به دلیل نبود شناخت معرق کاران از چوب و خواص آن اتفاق می‌افتد.

باید از اتلاف وقت بی مورد و انجام کارهای کوچک و دست و پاگیر خودداری کنیم، رعایت نظم و انظباط را در کارهای خود و جامعه امری اجباری و حتمی بدانیم، آگاهی فنی و تخصصی خود را از طریق مطالعه و مشاهده، حضور و شرکت در دوره‌ها و کلاس‌ها افزایش دهیم .

نقاط قوت و ضعف خود را بشناسیم تا بتوانیم بر قوت و مزیت‌هایی که نسبت به دیگران داریم تکیه کنیم و ضعف‌ها را از بین ببریم.

اولین گام‌ها برای خلق یک اثر معرق چوب چیست؟
ابتدا طرح مورد نظر را که روی کاغذ ترسیم یا چاپ کرده‌اند، بروی صفحات تخته سه لایی می‌چسبانند و سپس تابلو را رنگ بندی می‌کنند.

پس از رنگ بندی و کد گذاری، هر قسمت از طرح را با اره‌های نازک موسوم به اره مویی از طرح‌های اصلی جدا کرده و قطعات حاصله را با میخ‌های کوچک که به میخ سایه معروفند روی چوب‌های رنگی محکم می‌کنیم.

سپس با استفاده از اره مویی نمره دو صفر یا ترجیحاً با تیغه اره تمپو دوربری قطعات قالب از چوب رنگی انجام می‌شود. پس از دوربری میخ‌ها را از سطح چوب رنگی جدا کرده وبعد از برش‌هایی که مطابق طرح اولیه در ان ایجاد می‌کنیم، آن را در محل خود روی تابلو نصب می‌کنیم.

چوب‌های رنگی که بسته به اندازه تابلو انواع متفاوتی دارد کارهای نهایی مثل بریدن خطوط روی آن‌‌‌‌‌‌ها انجام شده، با استفاده از چسب چوب مشکی روی صفحه چوبی که زیر کار نامیده می‌شود در کنار یکدیگر چسبانده می‌شوند.

به چه دلیل از چسب مشکی برای زیر کار آثار معرق استفاده می‌شود؟
علت استفاده از چسب مشکی آن است که پس از پایان مراحل پلی استر کاری، در صورت بالا آمدن چسب‌ از شیارهای بین چوب‌ها، دیده نشود.

مرحله بعد ریختن پلی استر، غالباً مشکی، روی کل تابلو است به صورتی که تمام سطح آن را بپوشاند،بعد از خشک شدن،‌سطح تابلو توسط سمباده برقی ساب زده می‌شود.

در این مرحله که تمامی چوب‌ها،‌صدف‌ها، خاتم‌ها و فلزات به کار رفته از زیر پلی استر بیرون می‌آیند، کار ساب تا رسیدن به نازک‌ترین حد ادامه می‌یابد و نقاطی از تابلو که چوب ندارند نیز با پلی استر پر شده و تمامی نقاط هم سطح می‌شوند، همچنین نقاطی مثل سیاهی چشم و بعضی طرح‌هایی که قبلاً از داخل چوب‌هایرنگی بریده شده و خالی مانده‌آند سیاه رنگ شده و شکل حقیقی خود را پیدا می‌کنند.

در آخرین مرحله برای محافظت از تابلو و همچنین جلا بخشیدن به آن یک لایه نازک پلی استر شفاف روی تابلو می‌پاشند و پس از پلیش این لایه کار تابلو تمام می‌شود.

در چند سال اخیر چه طرح‌هایی بیشتر مورد توجه هرمندان معرق کار بوده است؟
در سالیان اخیر طرح‌های استاد محمود فرشچیان با استقبال گسترده معرق کاران روبرو شده و طرح‌هایی چون ضامن آهو، ضبح اسماعیل، ابراهیم در گلستان، نکویی اهل کرم به دست توانمند هنرمندان این آب و خاک به تابلوهای نفیس و ارزمشند معرق تبدیل شده است.

در سال‌های گذشته معرق با چه هنری پیون نزدیکتری داشته است؟
خوشنویسی از هنرهایی است که در چند سال اخیر به معرق پیوند خورده و حاصل آن تابلو خط‌های زیبایی از آیات متبرکه قرآن و اشعاد شعرای بزرگ است.

همچنین در سال‌های پیش از این شاهد قرابت این رشته با هنر نقاشی،‌منبت،کاشی کاری هم بوده‌ایم که خوشبختانه شناخت کافی از آن‌ها در میان مردم وجود دارد.

و سخن پایانی....
یکی از مشکلاتی که بر سر راه این هنر قرار دارد، نبود استقبال عمومی از ان به دلیل گران بودن تابلوهای اصل و بالا بودن هزینه تمام شده است.

هر تابلو معرق ظریف با صرف ساعت‌ها کار هنرمند و صرف هزینه‌های گوناگون شکل می‌گیرد.

نبود توجه به بازاریابی‌های خارجی از سوی ارگان‌های مسئول و نبود بازار فروش داخلی و همچنین هجوم تابلوهای بدلی که در بخش اعظم آن‌ها به جای چوب از نقاشی استفاده شده، سبب می‌شوند که بیشتر علاقمندان به این هنر فقط برای دل خود کار کنند./



[ پنجشنبه 29 اردیبهشت 1390 ] [ 07:29 ق.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


معرق چوب
شاید گفتن تاریخ دقیق از قدمت معرق چوب كاری ساده نباشد . چوب به خاطر تشكیل مواد اولیه ساخت این هنر كه چوب می باشد و خاصیت خاص آن و روشهای نگهداری آن در دوران مختلف باعث شده كه نتوان قدمت دقیق آن را پیدا كرد اما حداقل به جرأت می توان گفت یكی از آثار بدست آمده در كاوشهای باستان شناسی و همچنین در كتیبه های بدست آمده در تخت جمشید به لوحهایی برمی خوریم حاكی از اینكه به كارگران و هنرمندان دستمزد برای تزئینات روی درب های چوبی تخت جمشید پرداخت می گردیده كه همه دلالت بر قدمت این هنر چند هزار ساله دارند. آنچیزی كه مسلم است به علت نوع ابزار خاص آن زمان از ظرافت و روشهای ویژه برخوردار بوده و عموماً از اشكال هندسی كنار هم گذاشته شده شكل می گرفته است. به مرور زمان با پیشرفت تكنولوژی و ابزار مناسب این هنر دستخوش تغییرات در روش اجرا و طرح شد با ورود اسلام به ایران این هنر در مكانهای مقدس مذهبی نمو پیدا كرد كه نمونه آن را روی درب های مساجد ایرانی میتوان یافت . یكی از قدیمی ترین این آثار درب معرق كاری شده موجود در موزه مركزی آستان قدس رضوی متعلق به قرن هشتم هجری می باشد كه قسمتی از آن معرق سطح آن در دوره های بعد مرمت و بازسازی شده است « متأسفانه از تاریخ مرمت این اثر معلوم نمی باشد. » پس از ورود كمان اره مویی به شكل جدید و تیغ های ریز تحولی نو در این هنر پدید آمد كه میتوان به صورت زیر آن را بیان كرد .
پیدایش معرق :
در باورهای مردم پیدایش معرق « موزائیك اینگونه بیان شده » خداوند هنر « زیرنویسی »
هنگامی كه ............ الهه عشق و هنر خواست هنر را بدون واسطه به انسانها بدهد به مزها دستور داد كه فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده الهه عشق مجسمه آنها را درست كرده و در محلی نگهداری می كردند كه به این محل نگهداری موزه می گفتند كه در حال حاضر به محل نگهداری آثار هنری خود میگوئیم و برای تشكر از مزها با ادوات موسیقی مینواختند و جشن و پایكوبی میكردند كه به این موزیك می گفتند و به تزئینات داخل موزه كه بدون هیچ شكل هندسی خاص بود و از كنار هم قرار گرفتن قطعات مختلف برای نشان دادن یك طرح خاص بود موزائیك میگفتند كه پس از ورود اسلام به ایران واژه موزائیك به معرق تبدیل شد.
البته همانطور كه در تاریخچه معرق روكش و خاتم ذكر شده این هنر در مناطق مختلف دارای سبك ها و روش های مختلف می باشد و بسته به منطقه خاص خود و عوامل محیطی نوع اجرای آن متفاوت بوده است مثلاً معرق روكش به خاطر وجود صنعت روكش سازی در مصر باستان دارای قدمت حداقل 3000 سال قبل از میلاد می باشد ( رجوع شود به تاریخچه معرق روكش ) و معرق درون چوب ( رجوع شود به معرق سبك هندسی ) در جنوب شرقی آسیا با روش خاص كار می شده است.
اما در ایران به خاطر اینكه همزمان با ساخت بنا نما هم ساخته می شد می توان آن را خاصیت اصلی و پیدایش این سبك معرق دانست.
در ابتدا هنگام ساخت بنا ،‌ قسمتی كه نما كار می شد را قبلاً لعاب داده و همزمان در موقع ساخت درجای خود نصب می گردید ( آجر لعابدار ) سپس با پیشرفت تكنولوژی ساخت بناها جای نما را خالی گذاشته « معرق كاشی » و سطح را بعداً با قطعات مختلف پر می كردند .
در وسایل كاربردی مانند صندوقچه ها و شانه ها و ... چوبی اوایل عموماً از عاج و استخوان و سنگهای قیمتی كار می شد كه سپس این موارد جای خود را به چوبهای رنگی داد . جهت مطالعه بیشتر رجوع شود به تاریخ هنر ایران . »
متأسفانه بعلت كمبود منابع و مأخذهای مستند و اینكه كارهای كارشناسی شده در قدمت رشته های هنری بسیار به ندرت توسط خود ایرانیان انجام شده و حتی گاه ندانسته از تحقیقات مغرضانه مورخین و نویسندگان خارجی بهره برده اند این هنر ایرانی را دارای خواستگاه خارجی میدانند مثلاً رومیان برای كوچك جلوه دادن شكست خود از شاپور اول معرق سنگهای «موزائیك» كار شده در كاخ شاپور را كار اسیران رومی می دانند در صورتی كه عظمت و معماری خاص بكار رفته در آنجا را كه نشان دهنده تفكر و ذوق ایرانی است را نادیده می گرفتند . امید است كه جوانان عزیز ایرانی با تأمل در گذشته خود بهتر خود و كشور خویش را بشناسند . زیرا هنر و فرهنگ یك ملت هویت هر شخص می باشد

09381456002
09124127992
هنر بهتر از گوهر نامدار
هنرمند را گوهر آید به کار
تو را با هنر گوهر است و خرد
روانت همی از تو رامش برد

موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :