تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com

معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com
هرانسانی آفریده اندیشه های روزانه خویش است. اگرانسان میخواهددگرگونی در زندگیش روی دهد، باید از دل و جان آغازکند 
قالب وبلاگ

سنگ مزن بر طرف کارگه شیشه گری زخم مزن بر جگر خسته خسته جگری
بر دل من زن همه را ز آنک دریغ است و غبین زخم تو و سنگ تو بر سینه و جان دگری
بازرهان جمله اسیران جفا را جز من تا به جفا هم نکنی در جز بنده نظری
هم به وفا با تو خوشم هم به جفا با تو خوشم نی به وفا نی به جفا بی‌تو مبادم سفری
چونک خیالت نبود آمده در چشم کسی چشم بز کشته بود تیره و خیره نگری
پیش ز زندان جهان با تو بدم من همگی کاش بر این دامگهم هیچ نبودی گذری
چند بگفتم که خوشم هیچ سفر می‌نروم این سفر صعب نگر ره ز علی تا به ثری
لطف تو بفریفت مرا گفت برو هیچ مرم بدرقه باشد کرمم بر تو نباشد خطری
چون به غریبی بروی فرجه کنی پخته شوی بازبیایی به وطن باخبری پرهنری
گفتم ای جان خبر بی‌تو خبر را چه کنم بهر خبر خود که رود از تو مگر بی‌خبری
چون ز کفت باده کشم بی‌خبر و مست و خوشم بی‌خطر و خوف کسی بی‌شر و شور بشری
گفت به گوشم سخنان چون سخن راه زنان برد مرا شاه ز سر کرد مرا خیره سری
قصه دراز است بلی آه ز مکر و دغلی گر ننماید کرمش این شب ما را سحری

                               آشنایی با صنعت شیشه گری:

شیشه شكستنی است... و این تنها تصور محدود ذهنی ما از این ماده پر ارزش، زیبا و كاربردی است، ذهن همان بشری كه آغازگر، تحول گر و عرضه گر این هنر صنعت به جهانیان بوده است.

دكترحسین یاوری در كتاب شیشه گری دستی ایران آورده است: شیشه، عجیب ترین ماده ای است كه بشر با آن آشنا شده است و به همین دلیل برخی از صاحبنظران معتقدند كه شیشه باید به عنوان (مایع فوق تبرید شده)* چهارمین حالت مادهدر كنار سه حالت دیگر، جامد، مایع و گازیاد شود. چرا كه هیچ ماده دیگری نیست كه به این اندازه قوی یا به این اندازه ضعیف، تا این حد زیبا و در عین حال این قدر كاربرد داشته باشد. شیشه گری دستی در ایران از هزاره اول قبل از میلاد تاكنون به رغم فراز و فرودهای فراوان، عرضه كننده آثاری تازه و زیبا در عرصه هنرهای دستی ایران بوده، ضمن آنكه هنرهای تكمیلی روی شیشه هم طی قرن های مختلف و نیز در حال حاضر پدیدآورنده محصولات جالب و باارزش هنری برای هنردوستان بوده است.

به اعتقاد باستان شناسان، شیشه هایی كه روزگاری پیش از تولد آینه ها در قالب اجسام دست ساز اولیه شفاف و شكننده، روایتگر چهره آدمی بوده اند، نخستین بار در خاورمیانه كشف شده اند و كاوش های باستان شناسی در شهرهای لرستان، شوش و حسنلو، نمایشگر سابقه كهن این هنر صنعت در ایران است. شیشه در ابتدا به صورت توده ای و فشرده بدون شباهت به ظروف مصرفی استفاده می شده است و در دوره های بعد به مرور تكامل یافته تا دوران سلجوقیان و مغول ها كه ظرف های شیشه ای با تزئینات و تراش و نقش به آن افزوده می شود و طی تحولات تاریخی دوران های مختلف پادشاهی در ایران پیش می رود تا امروز كه به سند كارشناسان اداره صنایع دستی، تهران و ری، اصلی ترین مكان فعالیت شیشه گری است و از گذشته كارگاه های بسیاری در آن فعالیت داشته اند كه دلیلش معادن سیلیس نزدیك به این دو شهر است، هرچند كه همچنان مردم گوشه و كنار كشور ازجمله میمند، قمصر، شیراز و جهرم نیز فعالیت های پراكنده كارگاهی شیشه گری خود را حفظ كرده اند.

به سند تاریخ نگاری های دانشگاه آكسفورد، در دوران حكومت ساسانیان ایران و مقارن آن حكومت بیزانس روم، هنر شیشه گری و تكنیك های ایرانی آن به اروپا می رود و سیر پیشرفت و تحولش با ارتباط و برخورد با مسلمانان تا قرن های نوزده و بیست دنبال می شود. تراش شیشه چند جداره از سبك های شیشه گری اصیل ایرانی است كه به اروپا راه یافته و امروزه یكی از سبك های رایج شیشه گری آ نها نیز به شمار می رود.

اما پس از قرن بیستم كه صنعت و ماشین، خود را به تمام عرصه های دستی و سنتی تحمیل می كند و جایگزین انسان كارگر می شود، علاوه بر مزیت های ایجاد سرعت و تولید انبوه و صرفه های اقتصادی، زیان های جبران ناپذیری را نیز بر بدنه تولید كارگاهی و به ویژه هنرهای دستی كه جزئی از فرهنگ هر جامعه ای است، وارد آورده كه شیشه گری نیز از آن جمله است و نشانه های آن هم به روشنی دیده می شود.
تنها یك موزه شیشه (آبگینه) برای سرزمینی كه خود یكی از پدیدآورندگان این ماده اعجاب انگیز بوده است، پیشی گرفتن فلز، پلاستیك، چوب، ملامین و مواد دیگر از شیشه در ظروف كاربردی و مصرفی، عدم حمایت دولتی حتی با وجود سازمان صنایع دستی ایران، گم شدن اهداف اولیه و در بدو تاسیس سازمان صنایع دستی جهت سامان به هنرهای ازیادرفته، تعطیلی نمایشگاه های ایرانی در كشورهای دیگر، جایگزینی روش های مدرن تراش (لیزر و سندبلاست) به جای تراش با سنگ و اسید، جشنواره های فصلی كمرنگ داخلی و خارجی، عدم حضور فعال در عرصه های دانشگاهی به ویژه در میان رشته های صنایع دستی و... صنعت و ماشین، شهرها را روزبه روز آلوده تر می كند و امروز كه حفاظت از محیط زیست، وظیفه قانونی و وجدانی انسان ها و دولت ها و نیازمند عزمی ملی و جهانی است، نیز با وجود توان بالای صنعت دست و هنر سنتی برای تولید انبوه، اما دولت ها در عدم حمایت خود از این گونه كارگاه ها پافشاری می كنند و هنری چون شیشه كه بدون پشتیبانی نهادهای دولتی و خصوصی پای لنگان خود را به خارج از مرزهای كشور رسانده است مورد استقبال بی نظیر اروپاییان و آمریكایی ها قرار گرفته و هنرمندان ایرانی هم به خاطر عدم استقبال داخلی علاقه مند به حضور در بازارهای بین المللی شده اند. نباشد روزی كه استفاده از شیشه هم چون بسیاری از هنرها و ابزار و توانایی ها با وجود خاستگاه ملی اش به فرهنگی غیرملی تبدیل و پس از سال ها مصرف خارجی، روزی دوباره با شكل و طرح و سبك و روش و ماده ای نو از سرزمین های دیگر به خودمان تحمیل شود. این آینده تاریك دور نیست. یك دست لیوان ماشینی، بهایی كمتر از یك چهارم نوع مشابه دستی اش دارد! تصورات ذهنی خود را گسترش دهیم، شیشه شكستنی است.
* مایعی كه حرارت و دمای آن بسیار پایین آمده است

 

سیر تاریخی هنر شیشه گری را بیان کنید؟

قدیمی ترین نمونه ها از شیشه های دست ساز در خاورمیانه پیدا شده است. باستان شناسان معتقدند که سومریها در هزاره سوم قبل از میلاد با شیشه، آشنایی داشته اند. گیرشمن بطریهای شیشه ای زیادی از حفاریهای معبد چغازنبیل به دست آورده است. از زمان هخامنشیان، شواهد اندکی برای استفاده کلی از شیشه در دست است. آثار شیشه ای کهن نشان می دهد که تا قبل از سده اول پیش از میلاد، از شیشه فقط یه حالت توده ای استفاده می کرده اند. با کشف اشیای شیشه ای زمان پارتها و ساسانیان می توان گفت صنعت شیشه سازی در ایران رواج کامل داشته و از دو روش ساخت «دمیدن در قالب» و «دمیدن آزاد» استفاده می شده است. از دوره سلجوقیان تا دوره مغول ظرفهای شیشه ای بسیار زیبا با تزئینات مختلف به صورت مینایی، تراشیده یا با نقوش افزوده از کوره شیشه گران شهرهای مختلف ایران بیرون می آمد.

 

خاصه شیشه گری كه یكی از كهن ترین هنرها و صنایع چشم نواز و بی بدیل است. نشانه هایی از شیشه گری طی دوران های نخستین حیات بشر اولیه در كاوش های باستان شناسی در منطقه <شوش> خوزستان و سپس آبادی <حسنلو> در نواحی جنوب شهرستان ارومیه به دست آمده است. این اثری كهن و شكیل ولی شفاف كه توسط استادكاران و صنعتگران ایران باستان آفریده شده است، همچون اجسام دیگر مانند سكه، كتیبه، سفال و كوزه از فرهنگ درخشان این سرزمین كهن داستان ها در نهان دارد. اریستو فانس یونانی كه در سال 425 قبل از میلاد به سرزمین فارس آن روزگار سفر كرده بود، در سفرنامه خود از قطعه های هوش ربا و خیره كننده جام های بلورین در نزد مردم فارس به هیجان آمده بود. چرا كه او تا پیش از آن چنین وسایلی ندیده بود.

 

چند قرن بعد از سفر اریستوفانس به سرزمین فارس، مردم یونان مجسمه ای از <زئوس> تراشیدند كه انگشتان <زئوس> بلوری بود. این مدرك قابل اعتمادی است كه مردم جهان صنعت بلورسازی و شیشه گری را از ایرانیان آموختند. مواد اولیه ساخت جام های بلور در آن زمان به تحقیق تاریخ نگاران یونانی به صورت شمش از ایران به یونان حمل می شده است. پس از آن با همت اساتید شیشه گری ایرانی كارخانه عظیم بلورسازی در شهر <المپیا> به كار افتاد. در سال 1937 میلادی محقق برجسته اروپایی <پل فوسینگ> اظهار داشت كه پژوهش دامنه دار صنعتگران مؤید آن است كه بین قطعات بلور موجود در موزه كهن بریتانیا و بلور ایران باستان كه اریستوفانس به آن اشاره كرده است ارتباط تنگاتنگی وجود دارد.

 

<آستن.اچ. لاپارد> در سال 1840 میلادی هنگام حفاری های باستان شناسی در اراضی <نیمرود>، شهر كهن مملكت باستانی آشور واقع در جنوب شهر موصل عراق، چندین ظرف شفاف بلورین كشف كرده است كه مسلماً به شناخت بازار گسترده صادراتی جام های بلور ایرانی در زمان باستان كمك فراوان می كند. به علاوه از حفاری هایی كه بعدها در نیمرود و تخت جمشید و همچنین اراضی مجاور این دو محل به عمل آمده، مقادیری ظروف بلورین سالم و بدون عیب و ایراد، ساخت ایران كشف شده است. در موزه قدیمی متروپولیتن جام بلورینی از دوران باستان ایران به معرض تماشای عموم گذاشته شده است كه صنعتگران قدیمی این جام بسیار ارزشمند و گرانبها را با نبوغ ویژه نخست طراحی كردند و آنگاه با قریحه مثال زدنی آن را پدید آوردند.

این جام شفاف به ارتفاع 7/5 و با قطر 4/15سانتیمتر و عاری از حباب هوا، بدون رنگ اما درخشنده و جذاب ساخته شده است. تماشاگران مشتاق و كنجكاو اگر از زاویه مشخصی به جام دست ساز ایران باستان نظاره كنند، رنگ آن با شگفتی متمایل به سبز كمرنگ به نظر می آید. براساس نوشته كنار غرفه ای كه جام در آن نگهداری می شود، این جام بلورین در حفاری ها به صورت چهار قطعه بزرگ و چندین قطعه كوچك به دست آمده است، اما بعد آنها را به صورت اولیه مرمت كرده اند. متاسفانه یك قطعه كوچك همراه جام در موزه مزبور مفقود شده است؛ اما كارشناسان شیشه گری این موزه، از پلاستیك بدون رنگ ولی شفاف، قطعه گمشده را با دقت مرمت كرده اند. به علاوه با استفاده از وسایل مكانیكی، تمامی فساد تدریجی و گردوغبار طول قرون و اعصار متمادی كه بر این جام نشسته بود، زدوده شد.

به نظر كارشناسان خبره موزه، احتمالاً جام مزبور از یك قطعه بلور به شكل دیسك كه توسط حرارت آن را به صورت خمیری درآورده و بعد با مهارت و استادی ویژه فرم دلخواه به آن داده اند، ساخته شده و هر نوع آذینی در شكل ظاهری آن مانند تراش در بخش های داخلی و خارجی بعداً انجام گرفته است. نمای خارجی آن با تعداد بیست گلبرگ زیبا كه سپس در بخش انتهایی به یك دایره كوچك متصل شده اند تزیین یافته است. این دایره با هشت گلبرگ كوچك و زیبا آراسته شده و در قسمت بالایی جام، دو نوار متصل به گلبرگ ها به صورت شیار تراشیده شده است
این جام بلورین عهد باستان را می توان با چهار ظرف همراه مكشوفه در موزه مشاهده كرد و لذت برد.

 

تراش روی شیشه هنری است برای تكمیل شیشه های دست ساز،البته بنا بر سلیقه صنعتگر و در صورت لزوم كه با ایجاد نقوش ، باعث زیبایی خاصی در ظروف می شود .
این هنر در همدان از سال 1374 با ایجاد مركز آموزش تراش شیشه صندوق حمایت از فرصتهای شغلی تعدادی از علاقمندان جذب این رشته شده آموزشی كارگاههای كوچك خانگی دایر كرده اند.
مراكزی همچون مراكز فنی وحرفه ای در شهرستانهای دیگر استان به برگزاری این كارگاهها پرداخته اند.

 

تراش روی شیشه ، چون به فضای بزرگ و ابزار پیچیده ای نیاز ندارد ، به راحتی آموزش داده می شود. طبق آخرین گزارش 72 نفردراستان به این رشته هنر-صنعت مشغولند دستگاههای مورد نیاز تراش شیشه به یكدیگر شبیه هستند،اما هر كدام كار ویژه ای را انجام می دهند.

 

دستگاهها از این قرارند:
دستگاه تراش
دستگاه كنگره زنی
دستگاه پرداخت
دستگاه فرز
آسیاب

سرعتهای این دستگاهها متفاوت است و نوع سنگ و دانه بندی آنها با هم فرق دارد.




طبقه بندی: شیشه گری، 
[ پنجشنبه 18 فروردین 1390 ] [ 07:29 ق.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


معرق چوب
شاید گفتن تاریخ دقیق از قدمت معرق چوب كاری ساده نباشد . چوب به خاطر تشكیل مواد اولیه ساخت این هنر كه چوب می باشد و خاصیت خاص آن و روشهای نگهداری آن در دوران مختلف باعث شده كه نتوان قدمت دقیق آن را پیدا كرد اما حداقل به جرأت می توان گفت یكی از آثار بدست آمده در كاوشهای باستان شناسی و همچنین در كتیبه های بدست آمده در تخت جمشید به لوحهایی برمی خوریم حاكی از اینكه به كارگران و هنرمندان دستمزد برای تزئینات روی درب های چوبی تخت جمشید پرداخت می گردیده كه همه دلالت بر قدمت این هنر چند هزار ساله دارند. آنچیزی كه مسلم است به علت نوع ابزار خاص آن زمان از ظرافت و روشهای ویژه برخوردار بوده و عموماً از اشكال هندسی كنار هم گذاشته شده شكل می گرفته است. به مرور زمان با پیشرفت تكنولوژی و ابزار مناسب این هنر دستخوش تغییرات در روش اجرا و طرح شد با ورود اسلام به ایران این هنر در مكانهای مقدس مذهبی نمو پیدا كرد كه نمونه آن را روی درب های مساجد ایرانی میتوان یافت . یكی از قدیمی ترین این آثار درب معرق كاری شده موجود در موزه مركزی آستان قدس رضوی متعلق به قرن هشتم هجری می باشد كه قسمتی از آن معرق سطح آن در دوره های بعد مرمت و بازسازی شده است « متأسفانه از تاریخ مرمت این اثر معلوم نمی باشد. » پس از ورود كمان اره مویی به شكل جدید و تیغ های ریز تحولی نو در این هنر پدید آمد كه میتوان به صورت زیر آن را بیان كرد .
پیدایش معرق :
در باورهای مردم پیدایش معرق « موزائیك اینگونه بیان شده » خداوند هنر « زیرنویسی »
هنگامی كه ............ الهه عشق و هنر خواست هنر را بدون واسطه به انسانها بدهد به مزها دستور داد كه فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده الهه عشق مجسمه آنها را درست كرده و در محلی نگهداری می كردند كه به این محل نگهداری موزه می گفتند كه در حال حاضر به محل نگهداری آثار هنری خود میگوئیم و برای تشكر از مزها با ادوات موسیقی مینواختند و جشن و پایكوبی میكردند كه به این موزیك می گفتند و به تزئینات داخل موزه كه بدون هیچ شكل هندسی خاص بود و از كنار هم قرار گرفتن قطعات مختلف برای نشان دادن یك طرح خاص بود موزائیك میگفتند كه پس از ورود اسلام به ایران واژه موزائیك به معرق تبدیل شد.
البته همانطور كه در تاریخچه معرق روكش و خاتم ذكر شده این هنر در مناطق مختلف دارای سبك ها و روش های مختلف می باشد و بسته به منطقه خاص خود و عوامل محیطی نوع اجرای آن متفاوت بوده است مثلاً معرق روكش به خاطر وجود صنعت روكش سازی در مصر باستان دارای قدمت حداقل 3000 سال قبل از میلاد می باشد ( رجوع شود به تاریخچه معرق روكش ) و معرق درون چوب ( رجوع شود به معرق سبك هندسی ) در جنوب شرقی آسیا با روش خاص كار می شده است.
اما در ایران به خاطر اینكه همزمان با ساخت بنا نما هم ساخته می شد می توان آن را خاصیت اصلی و پیدایش این سبك معرق دانست.
در ابتدا هنگام ساخت بنا ،‌ قسمتی كه نما كار می شد را قبلاً لعاب داده و همزمان در موقع ساخت درجای خود نصب می گردید ( آجر لعابدار ) سپس با پیشرفت تكنولوژی ساخت بناها جای نما را خالی گذاشته « معرق كاشی » و سطح را بعداً با قطعات مختلف پر می كردند .
در وسایل كاربردی مانند صندوقچه ها و شانه ها و ... چوبی اوایل عموماً از عاج و استخوان و سنگهای قیمتی كار می شد كه سپس این موارد جای خود را به چوبهای رنگی داد . جهت مطالعه بیشتر رجوع شود به تاریخ هنر ایران . »
متأسفانه بعلت كمبود منابع و مأخذهای مستند و اینكه كارهای كارشناسی شده در قدمت رشته های هنری بسیار به ندرت توسط خود ایرانیان انجام شده و حتی گاه ندانسته از تحقیقات مغرضانه مورخین و نویسندگان خارجی بهره برده اند این هنر ایرانی را دارای خواستگاه خارجی میدانند مثلاً رومیان برای كوچك جلوه دادن شكست خود از شاپور اول معرق سنگهای «موزائیك» كار شده در كاخ شاپور را كار اسیران رومی می دانند در صورتی كه عظمت و معماری خاص بكار رفته در آنجا را كه نشان دهنده تفكر و ذوق ایرانی است را نادیده می گرفتند . امید است كه جوانان عزیز ایرانی با تأمل در گذشته خود بهتر خود و كشور خویش را بشناسند . زیرا هنر و فرهنگ یك ملت هویت هر شخص می باشد

09381456002
09124127992
هنر بهتر از گوهر نامدار
هنرمند را گوهر آید به کار
تو را با هنر گوهر است و خرد
روانت همی از تو رامش برد

موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :