تبلیغات
معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com

معرق چوب و آشنائی باآثار(خاتم وخاتم سازی وغیره....mehr54.b36@gmail.com
هرانسانی آفریده اندیشه های روزانه خویش است. اگرانسان میخواهددگرگونی در زندگیش روی دهد، باید از دل و جان آغازکند 
قالب وبلاگ

  هنر منبت روی چوب در تهران


 مهمترین كارگاه منبت و معرق چوب تهران در كارگاه هنرهای سنتی میراث فرهنگی در خیابان آزادی در مساحتی حدود 65 مترمربع قرار دارد .
در این كارگاه كه بیشتر جنبه نمایشی دارد , مجموعه ای از كارهای منبت با ارزش هنری قرار داده شده است . همچنین 3 الی 4 میز برای منبت در نظر گرفته شده و چند استاد در این كارگاه به هنر منبت می پردازند. این كارگاه جنبه تولیدی ندارد و آثاری كه استادكاران در ساعت اداری به آن می پردازند اكثرا در نمایشگاه های صنایع دستی به نمایش گذاشته می شود و بخشی نیز به موزه ها فرستاده می شود. فعالیت دیگر كارگاه منبت جنبه آموزش این هنر است كه تنها بنابر وقت قبلی به هنرجویان پاسخ داده می شود.

                                                                   

اثراستادمیرطیبی

 
میرطبسی استادكار كارگاه منبت علاوه بر تعلیم در مراكز آموزشی میراث در كارگاه منبت دانشگاه هنر نیز به آموزش اشتغال دانشجویان اشتغال دارد.
برای منبت كاری از ابزار مختلفی استفاده می شود; انواع اره , رنده , مته , سنگ برقی , اره مویی , گیره , مغار , چكش پلاستیكی , سندان , سوهان , چوب ساب , چسب چوب و... در هنر منبت چوب كاربرد دارد.
مراحل و شیوه كار


استاد كار برای هر شكل و ابعادی كه بخواهد كار كند (مثلا یك میز) ابتدا از آن قالب می گیرد و بعد قالب را روی چوب انداخته و برش می دهد. قالب معمولا مقوا یا از جنس فیبر است . یك قالب از روی كار و یك قالب نیز از میز كار (ضخامت ) گرفته می شود.
برای شروع كار منبت ابتدا باید طرح و نقشه مورد نظر را به روی كار انتقال داد.
منبت به دو شیوه كلی انجام می شود :

                   

.1 منبت یك تكه (یكپارچه ) : دور تا دور طرح را بسته به ابعاد كار و نوع خطوط طرح با انواع مغار خالی می كنند. یعنی برای هر قسمت طرح كه باید برداشته شود از یك نوع مغار استفاده می شود. در واقع اصل هنر منبت به این شیوه است . (برجسته كردن نقوش از طریق خالی كردن اطراف نقش ). كارهایی كه توسط استادكاران كارگاه میراث انجام می شود بدین شیوه است .

               

                


قلمزنی روی چوب : به منبت یك تكه كه طرحها و نقوش بسیار ظریف در آن به كار می رود اصطلاحا قلمزنی می گویند. بالطبع این نوع كنده كاری ظرافت و حوصله بسیار زیادی می طلبد. قلمهای به كار رفته در این نوع منبت لبه های باریكتری دارند. قلمزنی برروی اشیا كوچك مثل چوب سیگار , دسته عصا و یا تابلوها نیز به كار می رود. ابزار قلمزنی توسط خود منبت كار درست می شود. چون در این نوع كنده كاری نقوش بسیار ظریف و ریز هستند بعضا توسط ذره بین انجام می شود. در كارگاه میراث فرهنگی از این نوع منبت (قلمزنی ) توسط استادكاران انجام می شود.


            

               

.2 منبت با قطعات جدا جدا : قسمتهای مختلف طرح را به صورت جداگانه برش داده و می پردازند و سپس این نقوش برروی كار اصلی در كنار هم چسبانیده می شوند. (مونتاژ می شود). در این روش كه در كارگاه منبت دانشگاه هنر نیز بدین شیوه كار می شود , پس از انتقال طرح , چوب را توسط گیره ثابت كرده و سپس به وسیله اره مویی اطراف نقوش بریده می شود. سپس روی یك قطعه چوب مثل نئوپان كه حكم پایه موقت را دارد یك صفحه كاغذ معمولی چسبانده و بعد نقوش و اشكال بریده شده را روی آن می چسبانند. (چسباندن كاغذ روی تخته برای آنست كه اشكال بریده شده با پایه موقت عجین نشود.) سپس روی این نقوش چسبانیده شده كه فعلا به صورت سطح است با انواع مغاركه روی نقوش برجستگی و فرورفتگی ایجاد می كنند , كار می كنند. در كارهای ظریفتر مغار را با دست فشار می دهند و آن رازوری می خوانند و برای كارهای بزرگتر مغار را با تخماق می زنند. در آخر نیز برای پرداخت نهایی روی كار را سمباده می كشند. بعد قطعات آماده و پرداخته شده را از روی پایه موقت جدا كرده با چسب چوب به روی كار اصلی منتقل می كنند.


در نوع دیگر منبت قطعات بریده شده طبق طرح مورد نظر توسط چسب قطره ای به هم چسبانده می شود و به صورت یك حجم در فضا در می آید. در این نوع كار معمولا از چوبهای متنوع رنگی كنار هم استفاده می شود و در پایان نیز بر روی كار رنگ پلی استر یا كیلر می پاشند.
منبت را به اشكال دیگر نیز می بینیم كه از تركیب با هنرهای دیگر به دست می آید و از آن جمله است :
تركیب معرق و منبت : ابتدا كل نقش توسط چوبهای رنگی (رنگهای طبیعی چوب ) با اره مویی به صورت تكه های جدا از هم بریده شده و همه قطعات بریده به صورت معرق برروی كار اصلی با منبت تركیب می شوند.
مشبك و منبت : قسمتهایی از طرح اگر با اره مویی خالی شود تبدیل به مشبك می شود. به طور كلی اگر دور تادور یك كار منبت را ببریم و یا اینكه بخشی از منبت را خالی كنیم , كار مشبك , منبت حاصل می شود.
تركیب گره و منبت : در این نوع برروی قسمتهایی از یك كار منبت گره نیز به كار می رود. گاهی اوقات فضای بین گره ها با شیشه های رنگی پر می شود.
تقویم زمانی كار
بسته به طرح و نقشه و ظرافت كار زمان یك كنده كاری نیز متفاوت است . طبعا كارهای با ابعاد بزرگتر زمان بیشتری نسبت به یك كار منبت با ابعاد كوچك می برد. همچنین هرچه طرح ظریفتر باشد زمان بیشتری می برد. البته بسته به نوع كاری كه روی منبت می شود زمان نیز تغییر می كند. مثلا یك گل كوچك را می شود در ربع ساعت كار كرد , درحالی كه همان نقش را در یك ساعت نیز می توان بیشتر پرداخت . مثلا تابلو یونس و ماهی كه توسط استادكار میراث فرهنگی انجام گرفته حدود یكسال و نیم طول كشیده است .
چگونگی تقسیم كار


در كارهای گروهی بسته به توانایی افراد كارها تقسیم می شود. مثلا عده ای فقط زمینه را خالی می كنند , عده ای نقوش را پرداخت می كنند و... استادكار نیز در پایان كار را تمام می كند (پرداخت نهایی كار) كارهای منبتی كه در كارگاه میراث می شود معمولا توسط یك استادكار شروع و پایان می پذیرد. اما در كارگاه دانشگاه هنر یك كار(مثلا یك میز مستطیل ) توسط تعدادی دانشجو به صورت گروهی انجام می گیرد و هریك از دانشجویان ساخت و پرداخت گوشه ای از طرح را برعهده دارند.
ساعات كار
ساعت كار در كارگاه میراث فرهنگی 8 ساعت است . زمان كلاس آموزش منبت كارگاه دانشگاه هنر نیز ساعت و روز مشخصی در هفته می باشد. در بقیه ساعات هفته نیز دانشجویان می توانند در وقت آزاد كار كنند.
صنعتگران
1 ـ در كارگاه های آموزشی مثل كارگاه دانشگاه هنر و كارگاه میراث فرهنگی جنبه هنری كار است كه ارجحیت دارد و دانشجویان و هنرجویان تنها به فراگرفتن این هنر می پردازند اگر چه بعدها ممكن است آن را به عنوان یك حرفه و صنعت نیز پیشه كنند. اما مادامی كه در حال تعلیمند به عنوان صنعت به منبت نگاه نمی شود. در كارگاه های تولیدی جنبه تجاری كار مطرح است ومنبت به عنوان یك حرفه و صنعت نگاه می شود و كارگران زیادی هستند كه طبق توانایی خود با تشخیص كار فرما یا مدیریت كارگاه هر یك كاری را انجام می دهند , امادر كارگاه های آموزشی این هنرجویانند كه كاری می كنند و شاید بعضی از كارهای آنها به فروش نیر برسد , اما به طور كلی كاری كه توسط استادكار میراث فرهنگی یا هنرجویان آن انجام می گیرد بیشتر جنبه هنری دارد.
استادكار
در گارگاه منبت میراث فرهنگی چند استادكار منبت مشغول كارند و سرپرستی كارگاه را استاد میر طیبی برعهده دارد. همچنین ایشان استادكار كارگاه منبت دانشگاه هنر نیز می باشد.
سیدكمال میرطیبی متولد سال 1332 در یكی از روستاهای اراك می باشد . پس از پشت سرگذاشتن دوره ابتدایی در سال 1344 شمسی به تهران می آید و در یك كارگاه زیرنظر استاد ابوطالب كه برای مبل عدالت كار می كرده مشغول به كار می شود. پس از مدتی به اتفاق پسرعموی منبت كار خود نزد استاد حسین عظیمی رفته و مدتی را نیز زیر نظر این استادكار به فراگرفتن منبت می پردازد . وی در سال 1353 به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درمی آید.
اولین كار استاد میرطیبی كه به اتفاق استادزابلی كار شده یك میز بزرگ است كه در موزه هنرهای ملی موجود می باشد. دومین كار وی تابلوی ورزشی باستانی است كه معرق و منبت است و در حال حاضر در باشگاه هفت تیر قرار دارد. سومین كار نیز یك مبل با تزیینات بسیار ظریف برای تشریفات در یكی از دانشكده های افسری می باشد. چهارمین كار هم تابلو معرق منبت بیضی است كه در موزه هنرهای تزیینی اصفهان قرار دارد و از عاج و صدف و چوبهای مختلف درست شده است . كار بعدی سه عدد مبل بسیار ظریف است كه پشت آنها توسط استاد آزادخانی معرق شده و روی آن منبتكاری است و در نمایشگاه میراث فرهنگی موجود می باشد.
مرمت و بازسازی كارهای چوبی كاخ مرمر نیز توسط استاد میرطیبی انجام گرفته است كار دیگر استاد تابلو معرق منبت یونس در دهان ماهی است كه در كارگاه میراث فرهنگی موجود است . استاد میرطیبی در سال 1373 در اولین فستیوال هنری اسلامی پاكستان موفق به دریافت لوح گردید. همچنین اكثر قاب مدالهای متعلق به دفتر ریاست جمهوری توسط ایشان ساخته شده است .
در حال حاضر آقای میرطیبی در دانشگاه هنر , دانشگاه الزهرا , مركز آموزش عالی میراث فرهنگی كشور و... مشغول آموزش منبت و معرق است . ایشان سرپرستی كارگاه منبت میراث فرهنگی رانیز سالهاست كه بر عهده دارد.
شاگردان
استاد میرطیبی طی بیش از 30 سال منبت كاری كه بیش از 20 سال آن همراه با آموزش به هنرجویان بوده شاگردان زیادی را تعلیم داده كه از آن جمله می توان از : مهدی توسی , داود ملایی , حسین حسینی و روزبه رحیمیان نام برد كه هر یك در حال حاضر استادان منبت كار چیره دستی می باشند.
نوع كالاهای تولیدی
كارگاه میراث فرهنگی جنبه تولیدی ندارد بلكه اشیا و وسایلی كه از آن حاصل می شود بیشتر جنبه نمایشی دارد و در نمایشگاههای مختلف یا موزه ها به نمایش در می آید.تنها تعداد كمی از این آثار به فروش می رسد.
كارهای تولیدی كارگاه منبت دانشگاه هنر نیز برای نمایشگاه دانشجویان استفاده می شود.
از آثار منبت كارگاه میراث تابلوهای نفیس و ارزشمند (منبت یا معرق منبت ) سه مبل بسیار نفیس , میز و چند كار تزیینی را می توان نام برد.
ابعاد كار
بسته به نوع كار , آثار منبت ابعاد مختلفی دارند. ابعاد و اندازه كار توسط سفارش دهنده یا خود هنرمند تعیین می شود.


نقشه ها , طرحها و چگونگی طرح پردازی
نقوش به كار رفته در منبتهای كارگاه میراث بیشتر شامل نقوش اسلیمی ختایی , گل مرغی , گل و بته , پرندگان , صورت و اندام انسان وموضوعات تاریخی , مذهبی می باشد. در كارگاه دانشگاه هنر نیز نقش گل و بته كار می شود.
طرح اصلی توسط طراح بر روی كاغذ كالك ترسیم می شود و اوزالید آن در اختیار منبتكار قرار می گیرد. انتقال طرح به روی كار به دو روش انجام می شود :
1 ـ كاغذ حاوی طرح را بر روی چوب كار می چسبانند و شروع به كار می كنند.
2 ـ با كاربن طرح را به روی چوب پایه انتقال می دهند .
اكثرا از روش اول استفاده می شود كه كاغذ چسبانیده شده خود به خود به مرور پاره می شود.
رنگ آمیزی
در منبت معمولا رنگ طبیعی چوب تاثیرگذار است . در منبت معرق از چوبهای رنگی مختلف استفاده می شود , گاهی عاج یا صدف برای رنگ سفید استفاده می شود. می توان كار منبت را درآخر رنگ آمیزی نیز كرد (معمولا با قهوه ای های مختلف یا رنگ چوب ـ البته با سلیقه هنرمند) یا اینكه تنها به رنگ طبیعی چوب اكتفا كرد و نیز بر روی كار یك لایه رنگ پلی استر زرد یا كیلر پاشید.
خط نوشته
در منبت خط نیز به كار می رود. بر روی منبرهای منبت كاری كتیبه هایی نیز كارشده است . خط تفاوتی با طرحهای دیگر ندارد بلكه با آن مثل یك نقش برخورد می شود. معمولا خط در منبر ودر مساجد كه منبتكاری شده و نیز در بعضی از تابلوهای منبت همراه با نقوش دیگر به كار می رود.
نوع كاربرد و مصرف كالا
همانگونه كه در قبل نیز آمد آثار تولید شده توسط كارگاه میراث فرهنگی اكثرا برای نمایشگاه ها وموزه ها فرستاده می شود. بخشی نیز در همان كارگاه به نمایش گذاشته می شود و فقط تعداد معدودی به فروش می رسد.
زمینه اقتصادی
كارگاه منبت میراث فرهنگی و همچنین كارگاه دانشگاه هنر هیچیك از نظر اقتصادی اهمیتی ندارند. اگر چه در این زمینه هدف درازمدت مدنظر بوده تا با معرفی این هنر به عنوان یك حرفه عده ای جذب آن شوند و یا اینكه افراد توانمند در این زمینه سرمایه گذای كنند , البته در مورد كارگاههای تولیدی سرمایه گذاری می شود كه بستگی به ساعت كار , تعداد كارگران و ابزارآلاتی مورد استفاده دارد.
دستمزد
استادكار میراث فرهنگی مانند یك كارمند است كه حقوقی تعیین شده دارد. همچنین برای آموزش در دانشگاه و یا مكان آموزشی دیگر نیز حقوقی معین دارد. در قبال كارهای سفارش داده شده نیز مبلغی بنابر توافق اولیه دریافت می دارد.
در كارگاههای تولیدی دستمزد كارگران روزانه تعیین می شود یا به صورت كنترات (بسته به توانایی آنها)
چگونگی عرضه و فروش
آثاری كه در كارگاه میراث تولید می شود معمولا از نظر تعداد بسیار كم هستند اما از نظر هنری ارزش بالایی دارند. معمولا كارها به نمایشگاه و موزه ها عرضه می شود و بخش كمی نیز به فروش می رسد. (از طریق معرفی در نمایشگاه یا بنا بر سفارش خاص )
زمینه اجتماعی
هنر منبت جایگاه خوبی در بین هنرشناسان و در جامعه دارد. نگاه كردن به یك كار منبت دارای ارزش هنری تاثیری معنوی بر بیننده می گذارد و روح مخاطب را شاد می كند. همین طور تاثیر روحی , معنوی به مراتب بیشتری بر هنرمند اثر دارد و از نظر معنوی وی را غنا می بخشد. كار منبت نسبت به بسیاری از هنرهای دیگر كه با چوب سر و كار دارد , مانند معرق , سخت و دشوارتر و از نظر بدنی نیز جسمی قوی می خواهد , اما چون برجسته است و با حجم سر و كار دارد نیاز به قدرت تجسم قوی ونیرومند نیز دارد. هرچه این تجسم قویتر باشد بیننده و مخاطب اثر نیز رضایت بیشتری از كار خواهد داشت چنانچه گفته شد كارگاه منبت میراث فرهنگی یك كارگاه تجاری تولیدی نیست و در واقع فعالیت این كارگاه بار فرهنگی دارد. اساس ایجاد چنین كارگاههایی در سازمان میراث فرهنگی زنده نگه داشتن فرهنگ و هنر سرزمین ایران می باشد. كارگاه های سنتی میراث فرهنگی می تواند سهم عمده ای در سهولت آموزش هنرهای بومی داشته باشد , تا ضمن معرفی ارزش هنری منبت به عنوان یك حرفه و فن نیز به آن نگاه شود. هدف از ایجاد چنین كارگاه هایی در دانشگاهها نیز در همین راستا می باشد. در دانشگاه هایی كه رشته صنایع دستی تدریس می شود كارگاه های مختلفی ایجاد شده كه از آن جمله كارگاه منبت دانشگاه هنر است و اساسا تمامی این كارها فعالیت در زمینه فرهنگی تلقی می شود.زنده نگه داشتن صنایع دستی ایران و آشنا شدن دانشجویان با این صنعت و هنر از نزدیك علاوه بر بار فرهنگی , ارزشی می تواند زمینه اشتغال پس از تحصیل را نیز فراهم كند.




[ چهارشنبه 4 آبان 1390 ] [ 04:15 ب.ظ ] [ مرتضی اسکندرنژاد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


معرق چوب
شاید گفتن تاریخ دقیق از قدمت معرق چوب كاری ساده نباشد . چوب به خاطر تشكیل مواد اولیه ساخت این هنر كه چوب می باشد و خاصیت خاص آن و روشهای نگهداری آن در دوران مختلف باعث شده كه نتوان قدمت دقیق آن را پیدا كرد اما حداقل به جرأت می توان گفت یكی از آثار بدست آمده در كاوشهای باستان شناسی و همچنین در كتیبه های بدست آمده در تخت جمشید به لوحهایی برمی خوریم حاكی از اینكه به كارگران و هنرمندان دستمزد برای تزئینات روی درب های چوبی تخت جمشید پرداخت می گردیده كه همه دلالت بر قدمت این هنر چند هزار ساله دارند. آنچیزی كه مسلم است به علت نوع ابزار خاص آن زمان از ظرافت و روشهای ویژه برخوردار بوده و عموماً از اشكال هندسی كنار هم گذاشته شده شكل می گرفته است. به مرور زمان با پیشرفت تكنولوژی و ابزار مناسب این هنر دستخوش تغییرات در روش اجرا و طرح شد با ورود اسلام به ایران این هنر در مكانهای مقدس مذهبی نمو پیدا كرد كه نمونه آن را روی درب های مساجد ایرانی میتوان یافت . یكی از قدیمی ترین این آثار درب معرق كاری شده موجود در موزه مركزی آستان قدس رضوی متعلق به قرن هشتم هجری می باشد كه قسمتی از آن معرق سطح آن در دوره های بعد مرمت و بازسازی شده است « متأسفانه از تاریخ مرمت این اثر معلوم نمی باشد. » پس از ورود كمان اره مویی به شكل جدید و تیغ های ریز تحولی نو در این هنر پدید آمد كه میتوان به صورت زیر آن را بیان كرد .
پیدایش معرق :
در باورهای مردم پیدایش معرق « موزائیك اینگونه بیان شده » خداوند هنر « زیرنویسی »
هنگامی كه ............ الهه عشق و هنر خواست هنر را بدون واسطه به انسانها بدهد به مزها دستور داد كه فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده او باشند و انسانها كه عشق را احساس كردند برای تشكر از فرستاده الهه عشق مجسمه آنها را درست كرده و در محلی نگهداری می كردند كه به این محل نگهداری موزه می گفتند كه در حال حاضر به محل نگهداری آثار هنری خود میگوئیم و برای تشكر از مزها با ادوات موسیقی مینواختند و جشن و پایكوبی میكردند كه به این موزیك می گفتند و به تزئینات داخل موزه كه بدون هیچ شكل هندسی خاص بود و از كنار هم قرار گرفتن قطعات مختلف برای نشان دادن یك طرح خاص بود موزائیك میگفتند كه پس از ورود اسلام به ایران واژه موزائیك به معرق تبدیل شد.
البته همانطور كه در تاریخچه معرق روكش و خاتم ذكر شده این هنر در مناطق مختلف دارای سبك ها و روش های مختلف می باشد و بسته به منطقه خاص خود و عوامل محیطی نوع اجرای آن متفاوت بوده است مثلاً معرق روكش به خاطر وجود صنعت روكش سازی در مصر باستان دارای قدمت حداقل 3000 سال قبل از میلاد می باشد ( رجوع شود به تاریخچه معرق روكش ) و معرق درون چوب ( رجوع شود به معرق سبك هندسی ) در جنوب شرقی آسیا با روش خاص كار می شده است.
اما در ایران به خاطر اینكه همزمان با ساخت بنا نما هم ساخته می شد می توان آن را خاصیت اصلی و پیدایش این سبك معرق دانست.
در ابتدا هنگام ساخت بنا ،‌ قسمتی كه نما كار می شد را قبلاً لعاب داده و همزمان در موقع ساخت درجای خود نصب می گردید ( آجر لعابدار ) سپس با پیشرفت تكنولوژی ساخت بناها جای نما را خالی گذاشته « معرق كاشی » و سطح را بعداً با قطعات مختلف پر می كردند .
در وسایل كاربردی مانند صندوقچه ها و شانه ها و ... چوبی اوایل عموماً از عاج و استخوان و سنگهای قیمتی كار می شد كه سپس این موارد جای خود را به چوبهای رنگی داد . جهت مطالعه بیشتر رجوع شود به تاریخ هنر ایران . »
متأسفانه بعلت كمبود منابع و مأخذهای مستند و اینكه كارهای كارشناسی شده در قدمت رشته های هنری بسیار به ندرت توسط خود ایرانیان انجام شده و حتی گاه ندانسته از تحقیقات مغرضانه مورخین و نویسندگان خارجی بهره برده اند این هنر ایرانی را دارای خواستگاه خارجی میدانند مثلاً رومیان برای كوچك جلوه دادن شكست خود از شاپور اول معرق سنگهای «موزائیك» كار شده در كاخ شاپور را كار اسیران رومی می دانند در صورتی كه عظمت و معماری خاص بكار رفته در آنجا را كه نشان دهنده تفكر و ذوق ایرانی است را نادیده می گرفتند . امید است كه جوانان عزیز ایرانی با تأمل در گذشته خود بهتر خود و كشور خویش را بشناسند . زیرا هنر و فرهنگ یك ملت هویت هر شخص می باشد

09381456002
09124127992
هنر بهتر از گوهر نامدار
هنرمند را گوهر آید به کار
تو را با هنر گوهر است و خرد
روانت همی از تو رامش برد

موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :